Awel, ik ben in de war

Kinderen over de scheiding van hun ouders

Een scheiding is niet leuk, zeker niet voor de kinderen. Awel, de vroegere Kinder- en Jongerentelefoon krijgt nog steeds heel wat vragen van kinderen die het er moeilijk mee hebben. In hun studie nemen de onderzoekers de chatsessies van Awel onder de loep en kijken waar deze jongeren nu precies mee worstelen.

Het Kenniscentrum Hoger Instituut voor Gezinswetenschappen zette 20 studenten aan het werk in het onderzoek naar de beleving van kinderen over de scheiding van hun ouders of het leven in een nieuw samengesteld gezin.

145 gesprekken van kinderen en jongeren tussen 10 en 19 jaar met Awel uit 2013 werden geanalyseerd. Bij Awel kunnen jongeren gratis terecht met allerlei vragen, maar al jarenlang blijft een moeilijke scheiding of nieuwe gezinssituatie een van de belangrijkste thema’s.

Sibille Declercq van Awel, Claire Wiewauters en Kathleen Emmery van HIG werkten nauw samen bij de analyse van de chatberichten.

Sibille Declercq, coördinator bij Awel: De relatie tussen kinderen en hun ouders komt nog steeds het meest aan bod. Conflict en ruzies zijn grote stressfactoren. Dat zien we ook in de analyse van de chatgesprekken over scheiding en nieuw samengestelde gezinnen. Bovendien blijkt uit een groot deel van de gesprekken dat de scheiding al drie jaar of langer achter de rug is en de jongere er nog steeds moeite mee heeft. Jongeren die contact nemen met Awel, zijn degenen die echt ergens mee worstelen. De kinderen die geen moeilijke aanpassing doormaken, horen we natuurlijk niet.”

Wisselstress

Psychotherapeute en onderzoekster Claire Wiewauters zoekt met welke problemen deze jongeren geconfronteerd worden, aan welke veranderingen ze zich moeten aanpassen en welke beschermende factoren ze weten te vinden. “Een scheiding brengt vanzelfsprekend veranderingen met zich mee. Die zijn niet altijd even ingrijpend of dramatisch, maar elk van deze wijzigingen kan jongeren in de war brengen. Criminologe en onderzoekster Kathleen Emmery: “Soms is er sprake van een verhuis of ten minste van een van de ouders. Daardoor voelt het huis niet langer als een ‘thuis’ of voelen kinderen zich gewoon wat onwennig. Wanneer er financiële of materiële problemen opduiken of de woonsituatie verandert, voelen kinderen zich vaak verantwoordelijk, hebben ze een schuldgevoel of voelen zich machteloos. Ze nemen mee de zorg op voor het huishouden of dragen zelfs een deel van de financiële lasten.”

De loyaliteit onder druk

Kinderen willen betrokken worden in het hele proces. Echt luisteren kan ervoor zorgen dat het kind zich gehoord en betrokken voelt. Wiewauters: “75% van de kinderen die een scheiding meemaken, verwerken dit na een normale aanpassingsperiode van 2 à 3 jaar. Maar in de wereld van de jongeren die moeite hebben met een scheiding of nieuwe leefsituatie is er veel sprake van verwarring. Ze vragen zich af of ze er nog toe doen. Wanneer ouders minder beschikbaar zijn, fysiek en mentaal, hebben ze de neiging dit aan zichzelf toe te schrijven."

Kinderen kunnen zich gekneld voelen in het conflict. “Ze willen helemaal geen keuze maken tussen mama of papa, maar voelen zich in elke banale situatie verplicht te kiezen voor de een of de ander. ‘Wil je naar de scouts of de Chiro?’ Wetende dat mama nog steeds haar scoutshemd liggen heeft, is dat geen neutrale vraag. Papa zou er aanstoot aan kunnen nemen, ook al is het puur de beslissing van het kind geweest. Dat zorgt uiteraard voor stress bij alle partijen”, zegt Wiewauters.

Kathleen Emmery en Claire Wiewauters: "We moeten de verwarring ontwarren door een betekenis te geven aan het gedrag van de ouder."

 

Door de kinderen te laten inzien dat ze de schuld niet bij zichzelf moeten zoeken, kan heel wat stress vermeden worden. Wiewauters: “We moeten de verwarring ontwarren door een betekenis te geven aan het gedrag van de ouder. Een moeder is misschien wat korter tegen haar kinderen omdat ze zelf nog worstelt met allerlei gevoelens. Wanneer kinderen die onderliggende redenen begrijpen, kunnen ze een onderscheid maken tussen het gedrag en de persoon. ‘Ik vind het gedrag van mama niet leuk, maar ze houdt wel nog steeds van ons en wij van haar.’ In ons jargon noemen we dat de cognitieve strategie, kinderen begrijpen de situatie, maar vinden ze niet leuk. Het cognitief inzicht in de situatie laat toe dat kinderen niet louter emotioneel reageren. De schuldgevoelens nemen hierdoor af.”

Het netwerk als vangnet

Jongeren leven niet enkel in een gezin, maar hebben net als iedereen een heel netwerk rond zich. Emmery: “School, vrienden of hobby’s zorgen dikwijls voor afleiding. Andere familieleden kunnen ervoor zorgen dat het perspectief van het kind bespreekbaar wordt. Volwassenen hebben hier een rol om als betrouwbare gesprekspartner te luisteren en beschikbaar te zijn. Grootouders gaan best niet mee in de strijd. De erkenning van de moeilijke situatie is van groot belang. Daarom geven kinderen aan dat ze graag praten met iemand die hetzelfde meegemaakt hebben. Een sterk netwerk kan de weerbaarheid van jongeren versterken en waarborgen.”

>> Het volledige rapport en de aanbevelingen kan je nalezen via www.awel.be  of www.hig.be

 

Mag het over de kinderen gaan?

Hulpverlening bij echtscheidingen

Vanessa Maes van Alianza is therapeute bij CGG Passant en werkt dagelijks met kinderen en ouders die te maken hebben met een scheiding. Het HIG vroeg haar de studie te lezen vanuit haar expertise uit de praktijk. (zie artikel studie)

Zij herkent vooral de verhalen die bij Awel passeren. Maes: “Vanuit de hulpverlening zijn ook wij vooral de ‘ergste gevallen.’ Wij helpen gezinnen door psychotherapie. Daarnaast willen we het thema opentrekken en aandacht vragen in de ruime sector. Door vorming en opleiding voor hulpverlening en justitie denken we dat we de stem van de jongere nog meer kunnen laten weerklinken.”

‘A voice is not a choice’

“Nog te vaak gaat het niet echt over het kind. Ook om in therapie te gaan, moeten beide ouders hun akkoord geven. De problemen tussen de ouders worden eerst aangepakt, door bemiddeling of andere oplossingen en dan pas kan het over de kinderen gaan. Vaak gaat een discussie over de strijd tussen de ouders in plaats van over welke school te kiezen voor dochterlief. Bij verblijfsregelingen geldt de regel: als de twee ouders blij zijn, dan het kind ook. In vele gevallen is dat ook zo, maar wat denkt het kind er zelf van? Als een kind een mening geeft, dan is het niet steeds opgestookt door een van de ouders. Blijven luisteren is de sleutel, zodat niet elke keuze een strijd wordt.”

“We willen in ons werk graag het leven van de kinderen als uitgangspunt nemen. Ouders beseffen in deze situaties niet altijd dat hun kind ook onderhevig is aan dezelfde stress.  Kinderen zeggen dikwijls wat de ouder wil of kan horen. Ze tonen weinig last aan hun ouders en dat kan leiden tot eenzaamheid als ze hun verhaal aan niemand kwijt kunnen. We mogen dus zeker de ouders niet met de vinger wijzen en beweren dat ze hun best niet doen. Ook ouders hebben begeleiding en hulp nodig.”

Elkaar helpen

Jongeren hebben veel aan elkaar, dat blijkt ook uit de bezoekerscijfers van het forum van Awel. Jongeren kunnen er vragen stellen, elkaar helpen en antwoorden herlezen. “We willen hier nog veel verder in gaan, er zijn plannen voor de uitbouw van een jongerenplatform samen met Awel. Het platform moet een plek worden waar jongeren begrepen worden, info vinden in de vorm van blogs of lotgenotencontact mogelijk maken”, zegt Maes.

http://www.alianza.be/ (Centrum voor ouders en kinderen in echtscheidingssituaties)

www.awel.be of bel 102

 

Foto's
A. Soens