Hoe goed kende je Mario Verstraete?
“Mario was eerst en vooral een sociaal beest, een caféganger ook. In Gent was hij best bekend. Wie hem ontmoette, vergat hem niet zomaar. Hij sprong ook graag op de barricaden, vol engagement voor of tegen politieke en sociale hangijzers. Maar ik kende hem vooral als de vriend van mijn grote broer naar wie ik opkeek. Mario was een fascinerend spektakel. Hij was ook een intellectueel die grote onderscheiding haalde met de geleende notities van studiegenoten die zelf voldoening kregen. Op het moment dat hij ziek werd, werd het intrigerend, want uitgerekend hij was een overtuigd vrijzinnige uit een diep katholiek gezin die het recht op waardig sterven al als strijdpunt had. Zo zie je hoe vreselijk ironisch het lot kan zijn.”

Aanvaardde hij zijn lot meteen?
“Hij had inderdaad een vreemd soort aanvaarding. ‘Ik heb een slecht lotje getrokken’, zei hij. Natuurlijk waren er momenten van vertwijfeling en boosheid en zwakte na het verdict. Hij heeft alle stadia doorlopen die elke zieke, stervende mens doorloopt, maar wel in zijn geheel eigen stijl. Hij combineerde zwarte humor met afstandelijke zakelijkheid. Hij wilde zich niet door zijn ziekte laten afremmen, wel integendeel. En hij hield het tot op het einde vol. Nooit ging hij zich te buiten aan zelfbeklag. Het was fascinerend om mee te maken hoe iemand zijn sterfelijkheid onder ogen kon zien.”

Mario streed voor de keuzemogelijkheid om waardig te kunnen sterven. Hij had ook anders uit het leven kunnen stappen.
“Net als in Ben X overweegt het hoofdpersonage om te springen en de hand aan zichzelf te slaan. Dan speelt de kwestie zoals Hamlet ze formuleerde: to be or not to be?  Hamlet zat ook met die tweestrijd: beneem ik mezelf het leven of niet? Verzet hij zich tegen een zee van moeilijkheden of slaapt hij, sterft hij, niets meer? Geen van beiden geeft het op en haalt ondanks alle kloterij de zin in het leven naar boven. Voor mij is een film over de dood maken, een film over het leven maken. Als we beter met onze sterfelijkheid leren omgaan, gaan we beter om met ons leven. Laat ons alvast vandaag niet verknallen.”

Trap je op lange tenen met deze film?
“Of je nu voor of tegen euthanasie bent, we hebben de problematiek op een menselijk niveau gehouden. We hebben geprobeerd om de film niet te laten verzanden tot een commentaar bij de vragen die iedereen zich stelt bij euthanasie. Dit onderwerp verdiende een geloofwaardige stem van echte mensen. Ik ben wel benieuwd wat de film in het buitenland zal doen. Onze euthanasiewet wordt geschraagd door gelijkaardige verhalen in binnen- en buitenland. We zijn samen met Nederland en Luxemburg het enige land met een euthanasiewet. Het afgelopen decennium heeft ervoor gezorgd dat de geesten zijn gerijpt. Alles bij elkaar genomen is onze situatie uniek. Bij de dood van Hugo Claus was er nog ophef, maar bij Marie-Rose Morel al niet meer.”

Je hebt zelf het scenario geschreven. Hoe dicht nadert deze film tot op jouw leven?
“Voor een groot deel zit in deze film de reactie op mijn frustratie die ik soms op een begrafenis voel. Een mens is gestorven, maar had ik nog veel vaker kunnen zien, ook en vooral op het einde van zijn leven. Maar we zijn doodsbenauwd om niet te weten wat gezegd. Dus doen we dat niet. Een van de mogelijkheden die de euthanasiewet ook schept, is dat we toch al meer dan vroeger op een opener manier met de dood omgaan. Ik hoop dat deze film helpt om onze ergste angsten uit te drijven en dat we daardoor rustiger of blijer in het leven kunnen staan. Dat was Mario’s grote wens.”

Wat vonden Mario’s ouders en familie van het feit dat je een film over Mario zou maken?
“Ze konden zich misschien wel aan iets verwachten, want Mario had zijn vader al verteld dat ze over hem nog wel eens een film zouden maken. Maar toen ik dan jaren later met dat idee op hen afstapte, waren ze aanvankelijk beducht voor een nieuwe stroom media-aandacht, zoals ze die tijdens Mario’s strijd hadden meegemaakt. Ze weten dat ze hiermee het morele strijdpunt van hun zoon voortzetten, waar ze zich destijds ook achter hebben geschaard. Het zijn moedige mensen. Tot Altijd is evengoed een hommage aan hún moed. Toen zij uit Gent terugkeerden naar het dorp waar ze altijd hadden gewoond, kregen ze te horen: ‘hoe heb je dat kunnen laten gebeuren’. Dat was een gloeiend mes in hun moeder- en vaderhart. Wie deze film heeft gezien zal hen die vraag nooit meer stellen. De ouders van Mario hebben het filmproces mee ondersteund en hier en daar liet ik ze ingrijpen als hen iets stoorde. De eerste visie voor publiek met hen was bijzonder pakkend. Omdat ze plots meemaakten hoeveel mensen intens met hun leed meevoelden.” 

Het Vlaamse publiek is de laatste jaren niet meer verlegen om naar een film van eigen bodem te gaan kijken. Vanwaar ook het fenomeen dat de meeste van die publiekstrekkers een sociaal geëngageerde basis lijken te hebben?
“Dat succes is fantastisch natuurlijk. We zoeken niet de makkelijkste weg en kaarten ernstigere thema’s aan. We nemen het publiek met andere woorden serieus en benaderen het op een volwassen manier, en niet als applausvee zoals je in Amerika meemaakt. Maar dat wil niet zeggen dat we ons moeten schamen om het bredere publiek te bereiken.”

Lees het interview met Koen De Graeve.

Wat trok jou aan in de rol van de eerste Vlaamse euthanasiepatiënt?
Koen De Graeve: “Nic Balthazar had me vroeger al wel eens laten weten dat hij iets met me wilde doen. En nu stelde de gelegenheid zich. Het script herinnerde me aan wat ik vier jaar geleden met mijn moeder had meegemaakt. Zij stierf ook na een lang gevecht tegen kanker. Niet met euthanasie zoals in de film, maar met palliatieve sedatie. Ik vond dat een enorm heftige periode die me confronteerde met existentiële vragen. Ik vroeg me af hoe ik mijn levenslust intact kon laten, wetende dat ik ooit van mijn geliefden afscheid zou moeten nemen. Dat kwam allemaal te dichtbij om zonder opkijken door te doen. Toen Nic me de rol aanbood, had ik geen zin om van de zijkant toe te kijken. Integendeel, ik wilde erin duiken. En wat me ook benieuwde, was hoe mensen als Mario Verstraete besluiten om te zeggen: het is nu genoeg geweest, hier stopt het.”

Andere mensen zouden net ontvluchten wat jij ging opzoeken.
“Ik was mijn ritme kwijt. Ik ging meer onder het verlies van mijn ma gebukt dan ik wilde toegeven. Ik was altijd de vrolijke Frans geweest, maar ik voelde me toch stilvallen. En ik kon niet verdragen dat ik dat voor mezelf niet uitgeklaard kreeg. De film kwam als een geschenk, want hij gaf me de gelegenheid om eruit te geraken. Het voelde alsof ik mijn demonen eindelijk in de ogen zou kunnen kijken.”

Er worden veel flauwe grappen gemaakt in de film, maar het rare is dat je dat niet vervelend gaat vinden, wel veeleer aandoenlijk.
“Ik vind dat we in de evenwichtsoefening zijn geslaagd. In een film kan het al snel te zwaar worden zónder grappen of te melig mét te veel grappen. Ik weet uit mijn ervaring dat zelfs in de laatste momenten van een echt mensenleven we nood hebben aan een zekere opluchting. En dat gebeurt aan de hand van grappen, dikwijls heel flauwe, ja. Het heeft iets teders.”

Hoe bereidde je je voor op de rol?
“We hebben een tiental dagen gerepeteerd, maar voordien was ik al enkele maanden eerder begonnen met dieet en sport. Van zoetjesaan tot spartaans. Wel onder medische begeleiding allemaal. We hebben ook tijd gemaakt – dat was een intense periode – om te praten met mensen die aan MS lijden. Ze hebben mij veel geleerd, niet alleen over de fysieke aftakeling, maar ook over hun mentale strijd.”

Kan je achter de missie van Mario Verstraete staan?
“Zeer zeker. Nu is het geen missie meer, want euthanasie is toegestaan. Dankzij hem. Maar die keuzevrijheid bestaat wel alleen maar in de Benelux en nergens elders in de wereld. Dus elders is er nog een strijd te voeren. Dat is wel de verdienste van Mario. Hij wist ook de media te bespelen. Ik denk dat ijdelheid hem niet vreemd was. In zekere zin zette hij zijn eigen overlijden wel wat in de etalage. Het is knap en wrang tegelijk. Maar de moeizame strijd om te mógen sterven moest gewonnen worden. Hij wilde dat iedereen een keuze zou kunnen maken, net zoals hij zelf had gekozen geestelijk niet verder af te takelen. Hij heeft die strijd gevoerd met open vizier.” 

 Ben je uitgekomen waar je wilde uitkomen nu je je demonen hebt geconfronteerd?
“Ja en nee. Het leven is toch wel iets anders dan fictie. Zelfs in zware scènes waarvoor ik me had voorbereid op moeilijke momenten, moet je gewoonweg spelen. Maar het heeft wel mijn verwerkingsproces versneld. Zeker op momenten toen ik fysiek verzwakt was, begon ik mij af te vragen waarom ik dit allemaal aan het doen was. Ik was twintig kilo kwijt en moest mijn energie doseren. Daardoor was ik ook kwetsbaar geworden. Ik besefte vooral in welke luxe ik tot dan toe had geleefd. De dood van mijn moeder was de eerste grote klap geweest die ik in mijn leven had moeten incasseren. Ik zocht al eens graag het risico op, omdat ik me absoluut veilig wist. Wat kon mij overkomen? Ik deed spannende dingen nooit met een nu-of-nooitgevoel. Dat gevoel heb ik nu wel meer: de klok tikt.”

Heeft het je veranderd?
“Er komen vragen op je af. ‘Waarom doe ik wat ik doe?’ ‘Voor wie doe ik het?’ Ik maak onbewust lijstjes die ik afgewerkt wil zien, want het leven is te grillig en te arbitrair. Maar ik wil wel zelf keuzes maken. Anders ze me anders zouden ontglippen of omdat keuzes in mijn plaats gemaakt zouden worden. Ik heb dus een grotere gretigheid naar het nú doen. Zeker ten opzichte van mensen. Ik ben minder terughoudend geworden. Ik zal sneller zeggen of laten voelen dat ik iemand graag heb of ik zal sneller contact zoeken.”

¨       Lees het interview met Nic Balthazar.

¨       Lees de Proust’s poll met Koen De Graeve.

¨       Weliswaar deelt 100 gratis duotickets uit! Wie op 8 februari 2012 mailt naar totaltijd@weliswaar.be met een antwoord op de volgende vraag én zijn postadres vermeldt, maakt kans op een duoticket. Waarvoor staat MS, de ziekte waaraan Mario Verstraete leed?

De grote lijnen van dit onderzoek zijn de volgende:

-          Op kruissnelheid zullen alle Vlamingen tussen 50 en 74 jaar uitgenodigd worden om een staal van hun stoelgang te laten onderzoeken. Concreet gaat het in totaal om meer dan 1.900.000 mensen, ofwel bijna een Vlaming op drie.

-          Dit onderzoek wordt gefaseerd uitgerold. De doelgroep zal vanaf 2014 over een periode van 2 jaar een uitnodiging ontvangen.

Waarom deze doelgroep?

Het risico op dikkedarmkanker is niet voor iedereen gelijk: sommige mensen hebben een verhoogd risico doordat ze erfelijk of familiaal belast zijn of doordat ze lijden aan bepaalde chronische aandoeningen zoals colitis ulcerosa (chronische darmontsteking) of de ziekte van Crohn. Voor deze mensen zijn andere opvolgingsmethoden beter geschikt dan de test die in het bevolkingsonderzoek zal worden aangeboden. Bij de uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek zal informatie gegeven worden over de factoren die maken dat iemand een verhoogd risico kan hebben en wat die persoon dan best kan doen. Ook de huisartsen en gastro-enterologen zullen uitgebreid geïnformeerd worden over het opzet en het verloop van de screening.

Darmkanker: vroeg opspoorbaar en geneesbaar

Darmkanker is jaren vooraf opspoorbaar en geneesbaar. De kans op overleving hangt heel erg af van het tijdstip waarop de tumor wordt ontdekt. In de meeste gevallen is dikkedarmkanker een traag ontwikkelende ziekte, het duurt gemiddeld tot 10 jaar vooraleer een poliep, een uitstulping in de wand van de dikke darm, zich ontwikkelt tot een kwaadaardig gezwel. Hoe vroeger in zijn ontwikkeling de kanker ontdekt wordt, hoe groter de kans op genezing: als de kanker in een vroeg stadium wordt ontdekt, heeft 95% van de patiënten uitzicht op een minimumoverleving van 5 jaar.

Voordelen wegen op tegen nadelen

Systematische vroegtijdige opsporing via een bevolkingsonderzoek kan dus veel gezondheidswinst opleveren.

Toch zijn er ook nadelen verbonden aan een bevolkingsonderzoek. Het is zo dat in een aantal gevallen het resultaat van de test afwijkend zal zijn zonder dat er iets aan de hand is. Ook zullen tijdens de colonoscopie, het kijkonderzoek in de dikkedarm, soms poliepen  worden weggenomen die nooit tot kanker zouden leiden. De personen waarbij dit voorkomt worden dan ten onrechte ongerust gemaakt of behandeld. Het probleem is echter dat de evolutie van darmpoliepen moeilijk vooraf ingeschat kan worden en dat ze daarom vaak preventief worden verwijderd. Ook komt er bij een colonoscopie af en toe een verwikkeling voor, bijvoorbeeld een inwendige bloeding. 

Conclusie: ondanks een aantal nadelen wegen de voordelen van een dergelijk onderzoek zwaarder door.

Cera en het Vlaams Netwerk van verenigingen waar armen het woord nemen zetten hier in 2012 hun schouders onder. Werk je in een vereniging waar armen het woord nemen, een Centrum voor Geestelijke Gezondheidszorg of een Centrum Algemeen Welzijnswerk? Ben je ervan overtuigd dat een betere lokale samenwerking rond het thema geestelijke gezondheid een meerwaarde is? Teken dan in op de projectoproep van Cera. 

Vanaf 6 februari vindt u meer info en de mogelijkheid om in te tekenen op www.cera.be  en www.vlaams-netwerk-armoede.be

Wat zou hen kunnen aanspreken? Hoe kan De Scheidingsschool dit best aanpakken? Wat moeten ze zeker niet doen? Hoe kunnen ze jongeren rekruteren? Bedoeling is om eenmalig samen te komen om ideeën te verzamelen zodat De Scheidingsschool daarna verder aan de slag kan.

Interesse of vragen? Laat het weten via hilde@descheidingsschool.be

Welkom op 20 februari (krokusvakantie) van 13u tot 15u in de Groenstraat 112 in 3020 Veltem

Een bezoekje in het plaatselijk rusthuis? Op wandel met bewoners van een voorziening in de buurt? Een ontbijtpakket voor oudere buurtbewoners? Het kan allemaal. Deelnemen is eenvoudig. Jongeren registreren hun initiatief vóór 31 maart 2012 op www.johhtrofee.be. Is hun initiatief achter de rug, dan vullen ze het verslagformulier in en sturen het terug vóór 20 april 2012 naar johhtrofee@cm.be. De prijsuitreiking vindt plaats in mei 2012.

Meer info vind je op www.johhtrofee.be

Aan de meest alarmerende tendensen wil de minister prioriteit geven: suïcidepreventie en alcohol- en tabaksgebruik (drinken en roken scoren hoe dan ook hoog, ondanks de dalende trend). De vaccinatiestrategie waarmee Vlaanderen Europees gezien goed scoort, is wel aan een opfrisbeurt toe.

Alcoholmisbruik
“Het meeste succes tot nu toe is geboekt rond het alcoholgebruik”, zegt Jo Vandeurzen. “De gezondheidsdoelstelling daaromtrent is gehaald. Wat het gebruik van illegale drugs betreft (het gaat dan vooral over cannabis), is er helaas sprake van een lichte stijging.” Ook bij jongvolwassenen (18 tot 35 jaar) lag het cannabisgebruik in 2008 hoger dan in 2004. Het roken gaat bij die doelgroep wel de goede kant op, maar overmatig drinken stijgt dan weer bij vrouwen.

Actieplannen
De aanpak van het gebruik van die middelen middels een actieplan is een van de prioriteiten van minister Vandeurzen voor dit jaar. Hij wil ook de gezondheidsdoelstelling voor vaccinatie actualiseren (tijdens een conferentie op 21 april) en een actieplan voor suïcidepreventie is in de maak. Er wordt gemikt op 20 procent minder zelfdodingen in 2020 (in vergelijking met 2000).

Kind en Gezin wil de Huizen van het Kind samen met zijn partners, stap  voor stap opbouwen. Om van elkaar te leren, informatie uit te wisselen en  in dialoog te gaan, lanceert Kind en Gezin de website www.huizenvanhetkind.be. Deze website heeft tot doel de dialoog intensiever te  gaan voeren, en dat niet enkel online.

Stap voor stap naar een decreet

Ondertussen werd er ook werk gemaakt van een concepttekst. Op basis hiervan willen Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin Vandeurzen en Kind en Gezin een consultatieronde opzetten met de partners. Deze consultatieronde moet uitmonden in een gedragen decreet op de  preventieve gezinsondersteuning waarvan de Huizen van het Kind een  belangrijk speerpunt zijn. Deze concepttekst is terug te vinden op  www.huizenvanhetkind.be. De consultatieronde zal afhankelijk van de partners gediversifieerd  verlopen.

Wie mag meedoen?

Elke organisatie, instelling of vereniging die in Brussel een positief verschil maakt door samenwerking met organisatie(s) uit een ander beleidsdomein. De jury kijkt uit naar kandidaten die zich inspireren door wat ze doen, die hun nek uitsteken, die zich met hart en ziel inzetten. Kortom, een samenwerking die resulteert in een markante meerwaarde voor Brussel.

Wat kan je winnen?

Een onafhankelijke jury nomineert per categorie drie kandidaten. Eén van die drie wint een Gouden Ketje in zijn categorie. De prijs gaat naar een organisatie, instelling of vereniging die zich op een meer dan uitzonderlijke manier verdienstelijk maakt binnen het thema 'Muren slopen, bruggen slaan!'. Elke genomineerde wordt beloond met 1000 euro, de drie Gouden Ketjes krijgen elk 5000 euro.

Hoe deelnemen?

Zet u zich met uw organisatie, instelling of vereniging in voor Brussel? Op het vlak van cultuur, jeugd, sport, onderwijs en vorming of welzijn, gezondheid en gezin? Doet u dat op een andere, vernieuwende, gedurfde, authentieke manier? Investeert u in Brussel zoals niemand anders dat doet? Is geen muur nog te hoog, dankzij uw bijzondere samenwerking? Stel u dan kandidaat voor de Gouden Ketjes op www.goudenketjes.be. Let op: stel je kandidaat voor 29/2.

Eén van de voornaamste pijlers van Vlaanderen In Actie, het ambitieuze toekomstproject van de Vlaamse Regering, is ‘Flanders’ Care’. De opdracht van Flanders’ Care is “op een aantoonbare wijze en door innovatie het aanbod van kwaliteitsvolle zorg verbeteren en verantwoord ondernemerschap in de zorgeconomie stimuleren.”

De Vlaamse Regering wil met een nieuw instrument, nl. het demonstratieproject, innovatieve oplossingen voor reële zorgnoden sneller bij de gebruiker af toetsen zodat deze sneller en efficiënter op de markt kunnen komen. Demonstratieprojecten vormen de brug tussen onderzoek en ontwikkeling, en de uitrol van innovatie. Het doel van het demonstratieproject is om aan te tonen dat een bepaalde innovatie een verbetering realiseert op het vlak van kwaliteit van de zorg en daarenboven perspectief biedt op een uitrol in Vlaanderen en op internationale valorisatie. Dit veronderstelt de praktijknood van een zorgactor als uitgangspunt, effectmeting en benchmarking en in vele gevallen partnering voor kenniscreatie en uitrol.

De eerste vijf demonstratieprojecten zijn reeds geselecteerd. Momenteel kunnen zorginstellingen (call 3) of samenwerkingsverbanden van zorginstellingen, ondernemingen en eventueel kennisinstellingen (call 2) opnieuw een aanvraag indienen. De thema’s van beide oproepen zijn preventie, zelfredzaamheid, revalidatie, zo lang mogelijk thuis blijven wonen, isolement doorbrekend, mantelzorg ondersteunend en gegevensdeling met behulp van ICT.

Flanders’ Care wordt ondersteund door vier Vlaamse Ministers: Jo Vandeurzen (Welzijn), Kris Peeters (Economie en Internationalisering), Ingrid Lieten (Innovatie) en Philippe Muyters (Werk).

Zelf een demonstratieproject indienen?
Dan nodigen Flanders’ Care, het provinciebestuur Antwerpen, het provinciebestuur Limburg, het provinciebestuur Oost-Vlaanderen, het provinciebestuur Vlaams-Brabant, het Provinciebestuur West-Vlaanderen, de 5 Vlaamse Innovatiecentra en de ParticipatieMaatschappij Vlaanderen u graag uit op één van de volgende infosessies:

| Dinsdag 17 januari 2012 om 18u: Boudewijnzaal van de provincie Limburg in Hasselt

| Donderdag 19 januari 2012 om 14u: Auditorium van de provincie Vlaams-Brabant in Leuven

| Maandag 23 januari 2012 om 19u: Raadszaal van de provincie Antwerpen in Antwerpen

| Dinsdag 24 januari 2012 om 18u: Raadszaal van de provincie West-Vlaanderen in Brugge

| Donderdag 26 januari 2012 om 17u30: Auditorium van de provincie Oost-Vlaanderen in Gent

> Inschrijven kan via email: Katia.vanbuyten@agentschapondernemen.be
> Contact: Katia Van Buyten 02 212 94 20
> www.flanderscare.be

De Dag van de Zorg moet een draagvlak creëren voor het lenigen van de noden en voor de ontwikkelingen in de zorg- en welzijnssector. De zorgsector is één van de belangrijkste sectoren in Vlaanderen, ook economisch en op het gebied van werkgelegenheid, en heeft een groot belang voor alle mensen, jong en oud.

De Dag van de Zorg bundelt de kracht van de sector en wil hem prominent op de kaart zetten. De belangrijkste acties zijn een grootschalige opendeurdag op zondag 18 maart en een sensibiliserende mediacampagne in de weken die er aan voorafgaan.

De Dag van de Zorg is het initiatief van een nieuwe vzw die meteen de steun krijgt van verschillende  koepelorganisaties in  de zorg- en welzijnssector en van de witte economie. Koepelorganisaties die meedoen zijn onder meer Zorgnet Vlaanderen, Icuro, het Vlaams Welzijnsverbond, de Vlaamse Vereniging Steden en Gemeenten (VVSG), de Vereniging van diensten voor gezinszorg (VVDG), de Federatie Onafhankelijke Seniorenzorg (FOS), het Verbond Sociale Ondernemingen, Verso, Pharma.be, Voka Health Community en de POM Limburg. Nog meer koepelorganisaties sluiten zich aan.

Ook de VDAB en zorgambassadeur Eleonora Holtzer scharen zich achter het initiatief. Vlaams minister van Welzijn, Gezondheid en Gezin Jo Vandeurzen verwelkomt de Dag van de Zorg als een initiatief dat past in Flanders’ Care en de overheidscampagne ‘Ik ga ervoor’ versterkt, een campagne die de zorg- en welzijnsberoepen promoot.

Voor de eerste editie van de Dag van de Zorg nemen alvast meer dan 170 organisaties en bedrijven deel aan de opendeurdag. Zowat het hele werkveld van zorg en welzijn is vertegenwoordigd, met de ouderenzorgsector op kop.

Het volledige programma van de opendeurdag wordt eind februari bekendgemaakt. Dan start ook de mediacampagne die zorg, welzijn en de witte economie aan belang wil doen winnen.

> www.dagvandezorg.be

Jo Vandeurzen: “De buddywerking vormt duo’s van psychisch kwetsbare deelnemers en vrijwilligers. Die duo’s doen samen dingen die ze leuk vinden. Wandelen, winkelen of naar de film gaan. Als het maar opbeurend is en het sociaal isolement van de deelnemers doorbreekt”. Mensen met een psychiatrisch verleden zien immers vaak alleen maar psychiaters of lotgenoten. De buddy staat centraal voor de gewone wereld. “Wij willen de ex-patiënt een contact in het ‘echte leven’ bieden. Geen hulpverlener die analyseert, maar iemand die er gewoon is, al is het maar om te zeggen of je das goed geknoopt is. Als een brug naar de buitenwereld”, aldus Vandeurzen.  

Een goed ingebouwde buddywerking biedt verschillende voordelen: het haalt sociaal zwakkere mensen uit hun isolement, het werkt anti-stigmatiserend, het verhoogt de kwaliteit van het leven van mensen met complexe psychiatrische problemen, het verlaagt de kans van de ex-psychiatrische patiënt op herval of heropname in een ziekenhuis en het verkleint het risico op zelfdoding.

Psychiatry Award
De buddywerking, winnaar van de Psychiatry Award 2011, bestaat sinds eind 2007 toen acht projecten werden opgezet in Vlaanderen met steun van de Vlaamse Regering. Nu bestaan er dertien projecten. Over heel Vlaanderen ontmoeten iets meer dan 193 duo's elkaar. “Maar het kan beter”, vindt Vandeurzen. “De werkingen staan overal op poten en dus is het tijd dat we dit in Vlaanderen structureel inbedden, waarbij de Centra voor Geestelijke Gezondheidszorg (CGG) een centrale en cruciale rol krijgen.

Een buddywerking is meer dan enkel het koppelen van een deelnemer met een buddy.  Een heel proces gaat eraan vooraf en volgt erop, profilering van de werking, materiaalontwikkeling, werving van deelnemers en vrijwilligers, intakegesprekken met beide partijen, overlegfase voor koppeling, opvolging, ondersteuning van vrijwilligers door middel van vorming. Daarnaast is er nog de netwerking met andere belangrijke organisaties in de geestelijke gezondheidszorg en de wereld van de vrijwilligerswerking en het belang van afstemming en uitwisseling tijdens bijeenkomsten met collega-projectmedewerkers. 

Wie via de 'Buddy's' zelf iemand een helpende hand wil reiken, kan zich melden via www.buddyproject.be.

De opvangcapaciteit in een aantal opvangcentra wordt in Antwerpen verhoogd door ’t stad en den OCMW, de twee inloopcentra zijn langer open en er worden twee extra nachtshelters geopend. Die extra opvang is nodig in de koudste maanden van het jaar. Het Antwerpse OCMW trekt dit jaar 700.000 euro uit om mensen zonder dak boven het hoofd warm te houden.

 Bernard en Brigitte, te gast in De Biekorf
Op de binnenplaats van De Biekorf, een nachtopvangcentrum van het centrum voor algemeen welzijnswerk Metropool, roken Bernard (65) en Brigitte (56) een sigaret. Ze behoren tot de vaste ‘Biekorvers’. In mei zijn ze van de ene dag op de andere uit hun appartement gezet. De huisbaas had het huurcontract volgens de regels zes maanden ervoor opgezegd met een aangetekende brief, maar die hadden ze niet ontvangen. Na omzwervingen langs vrienden die uiteindelijk alleen uit waren op hun schamele bezittingen en centen stonden ze in oktober voor de deur van De Biekorf. Want naast de liefde is ook de alcoholroes een verbindende factor tussen de twee. Bernard: “Mijn pensioen wordt nu beheerd door het OCMW. En we staan op een wachtlijst voor een sociale woning. We zullen blij zijn wanneer we weer wat privacy hebben en in hetzelfde bed kunnen slapen. Mannen en vrouwen slapen hier apart, ook al ben je een koppel.” 

^{Nachtopvang De Biekorf}

De Biekorf
De Biekorf, een nachtopvangcentrum van het centrum voor algemeen welzijnswerk Metropool, vangt het hele jaar door mensen op die kampen met een verslaving en/of die psychisch ziek zijn en daardoor niet welkom in andere opvangcentra. Hier wordt hun gebruik gedoogd. Tijdens de wintermaanden wordt er ook een dagshelter georganiseerd. Van 15 uur tot 19 uur is elke dakloze er welkom. Het dagteam organiseert er samen met vrijwilligers activiteiten met en voor de daklozen: samen koken, meubels opknappen, de slaapvertrekken gezelliger maken. Het zijn nuttige bezigheden die de daklozen moeten sterken in hun eigenwaarde. De warme maaltijden zijn maar mogelijk door de giften(vaak in natura) van individuen en handelaars uit de buurt en soms ver buiten Antwerpen. Het budget vanwege het OCMW is enkel toereikend om ‘s avonds soep en brood en ’s morgens een eenvoudig ontbijt te bieden.

De opvangcapaciteit in een aantal opvangcentra wordt in Antwerpen verhoogd door ’t stad en den OCMW, de twee inloopcentra zijn langer open en er worden twee extra nachtshelters geopend. Die extra opvang is nodig in de koudste maanden van het jaar. Het Antwerpse OCMW trekt dit jaar 700.000 euro uit om mensen zonder dak boven het hoofd warm te houden.

Ayoub, te gast in Shelter 86

Ayoub (19) is de jongste gast in Shelter 86, een opvangplaats voor daklozen onder de werking van CAW De Terp. Op zijn veertiende is hij alleen van Marokko, via een tussenstop in Frankrijk, naar België gekomen. In Brussel heeft hij twee jaar voor kost en inwoon in een restaurant gewerkt. Maar een jongen van 16 wil ook wel eens iets nieuws om aan te trekken. Hij had het geld niet om nieuwe kleren te kopen dus stal hij ze. En hij werd betrapt. Na een verblijf in de jeugdgevangenis van Everberg stootte hij op een begripvolle jeugdrechter. Op zijn zestiende ging hij begeleid op een studio wonen, leerde hij Nederlands en studeerde hij voor elektricien. Tot zijn 18^de want toen stopte de begeleiding. Sindsdien leeft hij op straat, wordt hij regelmatig voor controle opgepakt door de politie, leeft hij van wat hij krijgt toegestopt door een oude kompaan en van liefdadigheid zoals de winteropvang. Ayoub wil verder met zijn leven in België en wil een kans zoals de meeste andere tieners: om naar school te gaan, een vak te leren, een thuis en later een familie te stichten. Hij stelt vast dat hij in een uitzichtloze situatie zit en stilaan gek wordt. Hij kan niets want mag niets.

^{Ropeskipping in Shelter 86}

Shelter 86
Shelter 86 is een opvangplaats voor mensen met een precair verblijfstatuut. De voormalige loods van Buurtsport vangt elke avond zeventig mensen op. Het zijn allemaal daklozen met zo’n ‘precair verblijfstatuut': zoals  EU-burgers, asielzoekers, mensen zonder papieren. Er gelden strikte regels: om 20.00 uur binnen, om 23.00 uur licht uit, om 08.00 uur opstaan, om 10.00 uur de deur uit. Verder krijgen de gasten een kom soep met brood, ontbijt en een kop koffie of thee, een warme douche. Geen luxe. Puur overleven.

Haiyet, teamverantwoordelijke en doorgewinterde daklozenbegeleidster, runt haar boîte als een moederkloek. “Iedereen heeft recht op een dak boven het hoofd en op menselijke warmte”, zegt ze. “Mensen kunnen niet illegaal op deze wereld staan. Maar de mensen die we opvangen, moeten ook beseffen dat er niets voor niets is. Ik sta erop dat ze helpen afwassen, de boel netjes houden, actief zoeken naar oplossingen voor hun problemen. Kortom, iets van hun leven proberen te maken. Of dat met of zonder de juiste papieren is, maakt mij niets uit. Iedereen heeft recht op een beter leven. Maar breng anderen niet in gevaar of houd je niet bezig met criminele praktijken, dat is mijn devies. Want dan kom je van de regen in de drup terecht.” 

| Morgen: Brigitte en Bernard in De Biekorf

De opvangcapaciteit in een aantal opvangcentra wordt in Antwerpen verhoogd door ’t stad en den OCMW, de twee inloopcentra zijn langer open en er worden twee extra nachtshelters geopend. Die extra opvang is nodig in de koudste maanden van het jaar. Het Antwerpse OCMW trekt dit jaar 700.000 euro uit om mensen zonder dak boven het hoofd warm te houden.

Zijn baas beloofde hem de ziekenhuisrekening te betalen en hem na het ziekenhuisverblijf verder te helpen, en dat deed ook de meer dan bemiddelde Belgische huiseigenaar in wiens eigendom het ongeval zich voordeed. De beloften werden niet nagekomen.

Toen hij weer op zijn benen kon staan, werd hij ontslagen uit het ziekenhuis en belandde hij op straat. Mohamed logeert nu al twee weken in de shelter. Hij is sterk vermagerd, nog zwak door het bloedverlies en is niet in staat om zware arbeid te verrichten.

Nochtans wil hij dat, anders kan hij niet overleven. Mohamed is gefrustreerd omdat hij wil, maar niet mag werken van de Belgische wet: “Terwijl er zo veel Belgen zijn die niet willen werken en profiteren van een werkloosheidsuitkering of een leefloon. Ook al zijn ze nog jong en in goede gezondheid.”

^{De ontbijtzaal van Shelter 86}

Shelter 86

Shelter 86 is een opvangplaats van CAW De Terp voor mensen met een precair verblijfstatuut. De voormalige loods van Buurtsport vangt elke avond zeventig mensen op. Het zijn allemaal daklozen met zo’n ‘precair verblijfstatuut': zoals  EU-burgers, asielzoekers, mensen zonder papieren. Er gelden strikte regels: om 20.00 uur binnen, om 23.00 uur licht uit, om 08.00 uur opstaan, om 10.00 uur de deur uit. Verder krijgen de gasten een kom soep met brood, ontbijt en een kop koffie of thee, een warme douche. Geen luxe. Puur overleven.

Haiyet, teamverantwoordelijke en doorgewinterde daklozenbegeleidster, runt haar boîte als een moederkloek. “Iedereen heeft recht op een dak boven het hoofd en op menselijke warmte”, zegt ze. “Mensen kunnen niet illegaal op deze wereld staan. Maar de mensen die we opvangen, moeten ook beseffen dat er niets voor niets is. Ik sta erop dat ze helpen afwassen, de boel netjes houden, actief zoeken naar oplossingen voor hun problemen. Kortom, iets van hun leven proberen te maken. Of dat met of zonder de juiste papieren is, maakt mij niets uit. Iedereen heeft recht op een beter leven. Maar breng anderen niet in gevaar of houd je niet bezig met criminele praktijken, dat is mijn devies. Want dan kom je van de regen in de drup terecht.”

| Morgen: Ayoub (19), de jongste gast van Shelter 86 

De opvangcapaciteit in een aantal opvangcentra wordt in Antwerpen verhoogd door ’t stad en den OCMW, de twee inloopcentra zijn langer open en er worden twee extra nachtshelters geopend. Die extra opvang is nodig in de koudste maanden van het jaar. Het Antwerpse OCMW trekt dit jaar 700.000 euro uit om mensen zonder dak boven het hoofd warm te houden.

Feng, opgevangen door het outreachteam  
De dagploeg van het ‘outreachteam’ – hulpverleners die in de stad actief op zoek gaan naar daklozen – brieft de avondploeg over de daklozen die ze vandaag in de stationsbuurt gesproken of opgemerkt hebben. Na de briefing duiken hulpverleners Enya en Sjouke de grauwe avond in. Ze doorkruisen de ondergrondse parking op zoek naar sporen van dakloze medemensen: achtergelaten plastic tassen met wat spullen, drugsspuiten, dekens. Enya krijgt een telefoontje van de politie: een Chinees is met al zijn bezittingen afgezet aan het politiekantoor in de Handelsstraat. Of ze hem komen ophalen. En, o ja, hij spreekt alleen Chinees. 

 Met de tram sporen ze naar het politiekantoor. Daar wacht een Chinese man van rond de 30: netjes gekleed, laptoptas over de schouder, een goedgevulde trolley in de hand. Hij werd afgezet voor de deur van het politiekantoor met een briefje in de hand: “Heb hier zes maanden gewerkt. Wil terug naar China.” Niets meer. Met een onlinevertaalprogramma, opgezocht door de bereidwillige politieman, maakt Enya hem duidelijk dat hij met haar mee kan naar een opvangcentrum waar hij soep en brood krijgt en een warm bed voor de nacht. Zonder enige weerstand , maar met een radeloze blik in de ogen, volgt hij, overgeleverd aan een vreemde vrouw in een vreemde stad. Als we weer aan het station arriveren, staat Sjouke te wachten met een minibusje. Tijd om alle warmtezoekers op te laden en naar Shelter 86 te brengen.

Ondertussen heeft de ontheemde Chinees een jonge taalgenoot gespot die wil optreden als tolk. De outreachers vernemen dat de man Feng heet en door een restauranthouder uit Duitsland werd meegebracht, met de belofte op een goede baan. Een half jaar heeft hij dag en nacht gewerkt in een Chinees restaurant in Waterloo, waarvan de laatste twee maanden onbetaald. Vandaag kreeg hij te horen dat de eigenaar hem niet meer kon betalen. Hij werd afgezet in hartje Antwerpen, met dat papiertje in de hand. Enya belooft hem dat ze de volgende dag met hem op zoek zullen gaan naar gespecialiseerde hulp. Dit ruikt volgens haar naar mensenhandel en uitbuiting.

^{Het 'outreach'-busje van De Terp.}

'Outreach-busje'
De Terp, centrum voor algemeen welzijnswerk, coördineert tijdens de winterwerking een team van vier outreach-hulpverleners. De straat is hun terrein. Ze proberen er dakloze mensen actief aan te klampen met de bedoeling ze naar de nachtopvang te leiden. Hiervoor maken zij gebruik van een busje. Voor hun cliënten zoeken ze naar diensten die snel voeding, drank, verpleegzorg of een warme plek kunnen bieden. Soms gaan ze met hen op zoek naar meer duurzame perspectieven: onderdak en herintegratie in België of een vrijwillige terugkeer naar het land van herkomst.

| Morgen: Mohamed in Shelter 86

Alexander en John, te gast in Shelter Boomerang
Alexander (niet zijn echte naam, bdw) is een verzorgde man van 45. Van de kust naar Antwerpen volgde hij vijf jaar geleden de liefde van zijn leven. Dezelfde liefde verving een maand geleden de sloten op haar deur en liet hem op de stoep staan, alleen met de kleren die hij aanhad. Bij de politie ving hij bot: hij was ingetrokken in het huis van zijn lief en hij kon niet bewijzen dat hij daar ook echt woonde. Een week leefde Alexander op straat, tussen de ‘echte’ daklozen in de stationsbuurt. Een van die doorgewinterde overlevers bracht hem in contact met een hulpverleningsdienst die hem doorverwees naar de daklozendienst van het OCMW.

Ondertussen had zijn werkgever opgevangen dat de ploegbaas een ‘landloper’ was geworden. Alexander werd op staande voet ontslagen. Hij slaapt nu sinds enkele dagen in de Boomerang en is kwaad op iedereen. “Ik heb mijn hele leven gewerkt, geen dag gestempeld, nooit de maatschappij tot last geweest. Zie me hier zitten: ik heb niets meer. Geen geld, geen kleren, geen huis, geen job.”

Aan het OCMW heeft hij een voorschot op zijn achterstallig loon gevraagd, maar hij heeft voorlopig nog niets gekregen. Dat geld heeft hij nodig om een nieuw rijbewijs aan te vragen, want zonder kan hij niet als vrachtwagenchauffeur aan de slag. Dertig schamele euro’s houden hem weg van een job, een inkomen, een appartement, een leven zonder schaamte. 

John
John is een tengere, kalende man met een rond brilletje en armen vol tattoos. Hij ziet er ouder uit dan zijn 52 jaar. Een alcoholverleden en een verblijf op de verslaafdenafdeling van het Stuivenbergziekenhuis hebben zijn lichaam getekend. Maar hij is al geruime tijd nuchter en werkte tot twee weken geleden als taxichauffeur, tijdens de nacht. Een baan met een goed inkomen, genoeg om zijn schulden die hij tijdens zijn dronkenmansperiode had opgebouwd af te betalen dankzij een collectieve schuldbemiddeling en een versoberd leven. Maar zijn schuldbemiddelaar zette zijn dossier stop zonder hem op de hoogte  te brengen, en John bouwde een huurachterstal van vier maanden op. De huisbaas zette hem van de ene dag op de andere op straat, en houdt zijn spullen in als pasmunt voor de schuld. Via het OCMW kreeg John een bed in de Boomerang. Maar omdat hij er om acht uur ’s avonds binnen moet zijn, kan hij zijn nachtwerk als taxichauffeur niet meer doen. Hij wil zo vlug mogelijk een betaalbare woning vinden zodat hij het dakloos zijn achter zich kan laten.

^{Shelter Boomerang}

Shelter Boomerang
De Boomerang is een regulier hostel dat dit jaar tijdens de wintermaanden – met financiële steun van het OCMW en begeleiding vanwege CAW De Terp – de deuren openzet voor acute dak- en thuislozen. Het is met zijn gezellige salon met gedempt licht een atypische opvangplaats in de hulpverlening. Elke avond om halfacht ontvangen coördinator Griet en haar team dertig à veertig mensen. Ze zijn vooraf gescreend en doorverwezen door de ‘dispatching’. Die dienst brengt daklozen, op aanmelden van andere hulporganisaties en op basis van hun dossier en profiel, onder in de opvangplaats die het beste bij hen past. Zo vangt Boomerang acute daklozen op met de Belgische nationaliteit, al is ‘acuut’ nogal relatief in deze context: het gaat om mensen die tussen één dag en twee jaar geen vaste woonplaats meer hebben.  

”We werken volgens een vast stramien”, vertelt Griet. “De eerste vijf dagen ben je in observatie. Loopt het goed en houd je je aan de regels, dan is het geen probleem om samen te leven met dertig mensen die je niet kent. Je krijgt een weekpas, die maximaal één keer verlengd wordt. In principe kun je dus maar 27 dagen in deze shelter blijven. Daarna is het de bedoeling dat je doorstroomt naar de opvangcentra of de woningmarkt.”

Of die doorstroming zal lukken, is ook voor haar telkens een vraagteken. “We zijn geen hulpverleners, en dus kunnen we hen niet bijstaan in de zoektocht naar een inkomen, een vast adres, juridische of psychologische bijstand. Het enige wat we kunnen doen is BBB geven: een bed, brood en een babbel. De kleine maand dat ze bij ons zijn bieden we een warm nest en het gevoel dat ze welkom zijn, wat hun achtergrond of probleem ook mogen zijn.” Ze geeft toe dat het frustrerend is dat ze niet meer kunnen doen, vooral omdat ze merkt dat sommige gasten elke dag moedelozer en gefrustreerder raken door de vicieuze cirkel van miserie waarin ze zijn gesukkeld.

| Morgen: Feng en het outreach-busje van Shelter 86

Vitalink is een nieuw platform voor het elektronisch delen van medische- en welzijnsinformatie over een patiënt/cliënt. De Vlaamse Overheid roept de zorgactoren uit de eerstelijn en hun softwarepartners op om zich kandidaat te stellen voor het eerste pilootproject.

De geselecteerde kandidaten zullen het medicatieschema, de eerste toepassing op Vitalink, helpen uitwerken en testen met het oog op een latere uitrol naar de rest van Vlaanderen. Geïnteresseerden die zich in een samenwerkingsverband organiseren kunnen zo als eersten met Vitalink aan de slag, het mee vormgeven en verbeteren. Inschrijven voor de pilootprojecten kan tot 26 januari 2012.

De eerste toepassing, het medicatieschema, is een overzicht van alle medicatie die een patiënt gebruikt op een bepaald moment. De toegang tot Vitalink wordt geïntegreerd in de software van de zorgactoren. Vlaanderen voorziet de nodige technische ondersteuning om de software aan te passen.

De pilootprojecten staan open voor huisartsen, apothekers, verplegers, verzorgenden en softwareondernemingen die zich engageren om samen te werken binnen een concrete setting of over een specifiek thema om Vitalink en het medicatieschema uit te testen. Zorgactoren en softwarebedrijven moeten zich verenigen in een samenwerkingsverband om tot de selectie toegelaten te worden.

Kandidaten krijgen via deze pilootprojecten de kans om als eersten met Vitalink en met het medicatie-schema aan de slag te gaan en de meerwaarde ervan aan te tonen. Voor softwarebedrijven is het een kans om hun producten reeds klaar te maken voor de nieuwste evoluties en zich zo te positioneren in de markt.

Stel je kandidaat
De oproep verloopt in twee fasen. In een eerste fase kunnen samenwerkingsverbanden zich kandidaat stellen. De kandidaten worden geselecteerd volgens de criteria zoals bepaald in de oproep. De deadline voor de kandidaatstelling (fase 1) is donderdag 26 januari 2012. De geselecteerde kandidaten worden in een tweede fase uitgenodigd om een projectvoorstel rond een concrete business case in te dienen. De voorstellen van de geselecteerde kandidaten (fase 2) moeten ingediend zijn tegen donderdag 23 februari 2012.

Maximaal vier pilootprojecten komen in aanmerking voor ondersteuning door het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid.

Geïnteresseerden vinden op de site de oproep en de inschrijvingsformulieren en meer informatie over Vitalink en het medicatieschema. Voor vragen over de oproep kun je Vitalink contacteren op vitalink@vlaanderen.be. Het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid is gesloten van kerst tot 3 januari 2012.

Meer over Vitalink
Vitalink is een platform voor elektronische gegevensdeling tussen verschillende zorg- en welzijns-actoren. Het wil een vlotte samenwerking tussen zorgverleners stimuleren door hen in staat te stellen patiëntgegevens te delen. Zo kan de patiënt de best mogelijke zorg krijgen, waar hij ook verblijft.

Het concept voor Vitalink is ontstaan tijdens de Eerstelijnsgezondheidsconferentie in 2010, op vraag van de sector zelf. Deze conferentie was een initiatief van minister Jo Vandeurzen, Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin. Met dit ambitieus en innovatief project zet de Vlaamse Overheid in op de ondersteuning van en multidisciplinaire samenwerking binnen deceerstelijnsgezondheidszorg.

Het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid coördineert de dagelijkse werking van het project. Het werkt daarvoor nauw samen met het eHealth-platform en met de zorgsector. Het Samenwerkingsplatform Eerstelijnsgezondheidszorg en de Werkgroep ICT-projecten staan in voor de strategische visie en valideren de beslissingen. Vitalink startte onder de werknaam “de Eerstelijnskluis”.

Wat is het medicatieschema?
Een medicatieschema geeft een overzicht van alle medicatie die een patiënt op een bepaald moment inneemt. Per medicijn wordt ook aangegeven gedurende welke periode welke dosis de patiënt moet innemen. Weten welke medicatie een patiënt neemt of hoort te nemen, is van vitaal belang, zowel voor de huisarts, de thuisverpleger als de patiënt zelf. Het geeft de behandelende geneesheer ook meteen een inzicht in de medische toestand van de patiënt. En ook thuisverplegers of –verzorgers kunnen zo weten welke medicatie hun cliënt wanneer hoort in te nemen.

> www.vitalink.be

Het aanbod van de bijzondere jeugdzorg, met name thuisbegeleiding en begeleid zelfstandig wonen, breidt uit met 232 nieuwe plaatsen.

“In totaal kunnen 22 organisaties, gespreid over Vlaanderen en Brussel, vanaf 1 januari 2012 nieuwe begeleidingsmogelijkheden voor jongeren en hun gezinnen aanbieden. Zo stijgt de capaciteit met 64 kortdurende trajecten voor jongeren die zelfstandig gaan wonen en dus een eerste stap zetten naar autonomie”, zegt minister Vandeurzen Jo Vandeurzen,  Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin. “Ook stijgt het aantal plaatsen thuisbegeleiding met 64, waardoor het snel inzetten van intensieve begeleiding aan huis verder wordt gestimuleerd.”

Daarnaast kunnen 9 organisaties hun bestaande aanbod reorganiseren naar meer vraaggestuurde en multifunctionele hulpverlening. Het gaat om voorzieningen die tot nu toe enkel of vooral residentiële hulp boden, en vanaf 2012 ook meer begeleiding in het gezin zelf kunnen geven. Hierdoor worden 104 extra plaatsen gecreëerd. 

Deze initiatieven verlagen de druk op het residentiële aanbod en bieden meer mogelijkheden om gezinnen zoveel mogelijk in hun eigen omgeving te begeleiden.

“Ken je dit boekje? Nee? Dat is een schande!” Voor we aan het interview beginnen, toont professor Nuyens ons het boekje Zeg maar ‘a’ tegen je dokter. Een publicatie uit 1973. Enthousiast bladert hij meteen door naar de laatste bladzijden, waar aanbevelingen voor het beleid staan. “Toen hamerden wij er al op dat patiënten inspraak moesten krijgen! Dat we niet voor, maar mét hen moesten werken.”

Sindsdien heeft de socioloog – eerst als professor aan de Leuvense universiteit en later bij de Wereldgezondheidsorganisatie – altijd geijverd voor meer inspraak van patiënten. En ook als professor emeritus blijft hij even vurig als vanouds. “Dit onderwerp is actueler dan ooit. Een tijdje geleden was er in Rio de Janeiro nog een wereldtop over de sociale factoren van ziekte en gezondheid. Eindelijk komt het besef dat ziekten als kanker, hart- en vaatziekten en obesitas niet alleen een zaak van artsen, geneesmiddelen en ziekenhuizen zijn. Als ik straks terugwandel naar het Centraal Station, dan zie ik menig dakloze. En die blaken niet van gezondheid. Maar het gaat verder dan alleen armoede. Ook zwaarlijvigheid swingt de pan uit. Je kan die mensen toch niet allemaal naar het ziekenhuis brengen voor een liposuctie en hen vervolgens weer de ‘normale’ wereld insturen? Waar ze dan gelokt worden door de nieuwste kerstaanbieding van McDonald’s! We moeten samen met die patiënten werken aan een gezonde levensstijl en tegelijkertijd de ziekmakende omgevingfactoren aanpakken. Als je hen alleen maar ‘geneest’ zonder verdere uitleg, dan verandert er niets.”

1 patient versus 39 deskundigen

Om te bewijzen hoe prangend participatie is, haalt Nuyens een persoonlijk voorbeeld aan. “Vorig jaar is mijn broer gestorven aan kanker, na een gevecht van tien jaar. In het ziekenhuis werden we geconfronteerd met een heen- en weergeloop van personeel. Telkens andere artsen, oncologen, verpleegkundigen. En als familie krijg je van al die verschillende mensen telkens andere antwoorden. De patiënt – of zijn zogenaamde woordvoerder – krijgt te weinig inspraak. Uit onderzoek blijkt zelfs dat patiënten niet altijd hun dossier mogen inkijken. Stap dan naar de ombudsdienst, zou je denken. Maar die worden meestal betaald door de ziekenhuisdirecties zelf, waardoor ze niet altijd functioneren zoals het hoort.”

Wat Nuyens betreft, moet er iets veranderen. En wel nu. Want inspraak is niet alleen een moreel recht, het zorgt ook voor gezondere patiënten. “Daar is al veel onderzoek naar gevoerd. Zo blijkt bijvoorbeeld dat betere communicatie met patiënten zorgt voor sneller ontslag uit het ziekenhuis.” Er moet dus dringend een signaal komen van het beleid. “Bij ieder nieuw zorginitiatief vallen er hoge woorden over de patiënt als drijvende motor. Maar in de praktijk neemt het geen vaart. Neem nu het samenwerkingsplatform eerstelijnszorg. Daar zit een leger van 39 deskundigen – huisartsen, psychologen, verpleegkundigen – en welgeteld één vertegenwoordiger van de patiënten.”

Het witte reservaat

Het feit dat er nu een vertegenwoordiger is, bewijst dat er op dertig jaar tijd toch al iets veranderd is. “De patiëntenverenigingen hebben zeker hun verdiensten. Ze hebben het ‘witte reservaat van de gezondheidszorg’ al een beetje kunnen openbreken.” Maar het participatieproces verloopt traag en daar zijn redenen voor. “Ons gezondheidsbeleid – of liever: ziekteverzekeringsbeleid, want dat is het in werkelijkheid – wordt gecontroleerd door ziekenfondsen en artsensyndicaten. We moeten dat poldermodel dringend opengooien, zoals in Nederland. De patiënten zouden bijvoorbeeld ook vertegenwoordigd moeten zijn in de medico-mutualistische commissie, waar beslist wordt over de organisatie en financiering van onze zorg. Als er iemand betrokken partij is, dan toch wel de patiënt?”

Ook in de opleidingen moet er iets veranderen, vindt Nuyens. “Er wordt te vaak gewerkt vanuit het rationele wetenschapsmodel. U rookt? Dan krijgt u déze behandeling. De artsen en verpleegkundigen leren wel hoe ze mensen moeten genezen, maar niet hoe ze samen naar een echte oplossing kunnen zoeken. Ze praten niet – of toch te weinig – met de patiënten.”

Erkenning en financiering

De patiëntenverenigingen zouden gerust wat harder op tafel mogen slaan, vindt Nuyens. Maar ook vanuit de overheid moeten er stappen worden gezet. “In de eerste plaats moet er een erkenningsprocedure komen, zoals in onze buurlanden. Er bestaat voorlopig niet eens een wet die bepaalt wanneer en over welke materies patiëntenverenigingen mogen meespreken. Maar om erkend te worden zijn er natuurlijk criteria nodig. Over wie er in de bestuursraad van zo’n vereniging moet zitten, bijvoorbeeld. Alleen patiënten? Of ook professionals? Die zaken moeten dringend bepaald
worden. Maar wel op een flexibele manier. Sommige organisaties zijn kleinschalig en willen helemaal niet in al die officiële raden en commissies zitten. Zij zijn er alleen voor hun leden en dat is prima zo.”

Zodra er een erkenning is, kan je ook over financiering beginnen te praten. “De overheid financiert minimaal en alle middelen moeten van lidgeld en sponsors komen. Het is dus tijd voor een doorzichtige en effectieve financiering. Heus niet alle patiëntenverenigingen moeten subsidies krijgen. Maar als we verwachten dat de grote verenigingen ernstig doorwegen op het beleid, dan verdienen ze ook financiële steun.”

Het volledige rapport lezen? www.kbs-frb.be

Wanneer? Vrijdag 23 maart 2012, van 9.30 uur tot 16.30 uur.
Waar? In het historische kader van de Universiteitshallen in Leuven.

Het definitieve programma, de uitnodiging en de mogelijkheid om in te schrijven volgen in het najaar: www.cera.be

Vind je het belangrijk dat er ook eens naar deze kinderen en jongeren wordt geluisterd? Meer informatie over het onderzoek vind je op: www.k-s.be.

HPV-vaccinatie is sinds het schooljaar 2009-2010 gratis voor meisjes uit het eerste jaar secundair onderwijs. Het HPV-vaccin beschermt tegen twee types van het Humaan Papillomavirus (HPV) die verantwoordelijk zijn voor ongeveer 70% van alle gevallen van baarmoederhalskanker. Na 1 jaar vaccineren bleek dat ongeveer 83% van de 35.000 meisjes die in aanmerking kwamen volledig gevaccineerd (3 inspuitingen) waren. In vergelijking met andere Europese landen doet Vlaanderen beter of evengoed.
Het is daarnaast belangrijk dat elke vrouw van 25 tot en met 64 jaar om de 3 jaar een uitstrijkje laat nemen. Die aanbeveling is conform de richtlijnen van de Europese Unie en de Wereldgezondheidsorganisatie. In afwachting dat er een Vlaams bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker komt blijft de Vlaamse overheid de provinciebesturen ondersteunen. Die sporen de vrouwen aan om een uitstrijkje te laten nemen door informatiecampagnes of door uitnodigingen te sturen en de deelname te registreren.

Nieuwe gezondheidsdoelstelling en actieplan suïcidepreventie

In de jaren na 2000 daalden de suïcidecijfers maar deze trend wordt sinds 2007 gebroken. Sinds 2007 stijgen de cijfers opnieuw, vooral bij de economisch actieve bevolking. De trend tekent zich ook af in andere Europese landen en deed zich ook voor bij vorige economische crisissen. Op 17 december 2011 worden tijdens de ‘gezondheidsconferentie suïcidepreventie’ de nieuwe gezondheidsdoelstelling en het daarbij horend actieplan voorgesteld.

Meer info op www.zorg-en-gezondheid.be

Het aantal kandidaten dat een opleiding aanvat die leidt naar een baan in de zorgsector, stijgt en dat is alvast goed nieuws. Voor de opleidingen polyvalent verzorgenden is het aantal inschrijvingen met 6,5 % toegenomen tegenover 2008. Voor zorgkundigen beloopt de stijging 43 %, maar dat is een effect van de wetgeving: verzorgenden die zorgkundige willen worden kunnen dat door een extra opleiding te volgen. Die optie is bepaald populair, maar levert netto geen extra mankracht voor de sector op. Voor verpleegkunde hebben zich sinds 2009 26% meer kandidaten gemeld. “Dat is niet slecht”, zegt zorgambassadeur Holtzer, “maar gezien de noden in de sector nog onvoldoende. Ook in de kinderopvang en de begeleiding van personen met een handicap, moeten de cijfers zeker nog hoger. Voor de kinderopvang komt er een nieuw decreet dat ook de kwaliteitscriteria vastlegt. De sector Personen met een Handicap zit in een intens proces van zorgvernieuwing en wordt tegelijk geconfronteerd met schaarste op de arbeidsmarkt.”

Meer beroepen

De campagne voor de promotie van zorgberoepen is nu in een stroomversnelling geduwd. De acties zijn niet alleen meer gericht op de zorg, maar ook op welzijn. In plaats van 20 hebben zich intussen 300 mensen uit de sector en uit heel Vlaanderen geëngageerd voor de acties. “Van een focus op drie beroepen, gaan we naar 13 beroepen”, aldus Holtzer. “De aanvankelijke focus op verzorgenden-zorgkundigen en verpleegkundigen hebben we uitgebreid naar alle ‘beroepen met toekomst’ in de zorg en welzijnssector, dit wil zeggen de knelpuntberoepen van de VDAB en waarvoor VDAB opleiding sterk faciliteert. Dus naast de drie oorspronkelijke doelgroepen, hebben we het nu ook over opvoeders, logistiek medewerkers, ergotherapeuten, orthopedagogen, onthaalouders, begeleiders Persoonlijk Assistentie Budget, medisch laboratorium technologen, ziekenhuisapothekers enz.”

Werkplekleren

Een nieuw begrip: ‘werkplekleren’. Er is een intussen uitgebreid aanbod van werkplekleren voor alle geïnteresseerden in de zorg- en welzijnssector. Werkplekleren, dat gebeurt met inleefmomenten. Die kunnen in 240 instellingen verspreid over heel Vlaanderen en Brussel. Geïnteresseerden kunnen er ‘proeven’ van de zorgsector en voor zichzelf uitmaken of een job in de zorgsector iets is voor hen.

Er zijn nu ook, in samenwerking met de VDAB, servicepunten zorg. Het pilootproject in Limburg bevat vier servicepunten zorg in Genk, Hasselt, Heusden/Zolder en Tongeren. In dat soort servicepunten leiden consulenten met een specifieke opleiding kandidaten heel gericht toe naar de zorgsector. Volgend jaar komen er in heel Vlaanderen dergelijke servicepunten zorg.

Dag van de Zorg

"Op 18 maart vindt in Vlaanderen de Dag van de Zorg plaats”, zegt Eleonora Holtzer, “Daar werken we intensief aan mee. Het wordt de allereerste ‘dag van de zorg’ en een krachtig signaal van transparantie, beeldvorming. Het wordt een prachtige tekening van het zorglandschap in zijn grote en nog onvoldoende gekende verscheidenheid. Als werken met hoofd, hart en handen - in die combinatie- je wat zegt, moet je die dag op pad om op ontdekkingstocht te gaan.”

Fons Leroy, de baas van de VDAB heeft een project geïnspireerd dat vrouwen, die thuis blijven of zijn gebleven voor de kinderen, uitnodigt naar de arbeidsmarkt, meer bepaald de zorgsector. Ze worden geïnformeerd over de mogelijkheden, krijgen de kans om de baan uit te proberen via inleefmomenten, er zijn opleidingstrajecten die voortbouwen op eerder verworven competenties en met de werkgevers is er overleg over de mogelijkheden om deze kandidaten snel in te schakelen.

Sanghmitra Bhutani en Aicha Madih van het Minderhedenforum hebben aangeboden om te helpen opdat voortaan in het platform de allochtone gemeenschap nog specifieker in aanmerking wordt genomen. Het potentieel aan kandidaten daar is groot en het bevat twee grote troeven: werk én integratie.

Provincies doen mee

Vandaag tekenen Vlaams minister Vandeurzen en Brussels minister Grouwels een convenant van samenwerking tussen Vlaanderen en de Vlaamse Gemeenschapscommissie van Brussel. Minister Vandeurzen tekent een vergelijkbaar convenant met de provincies. Met dit convenant onderschrijven de provincies en Brussel hun engagement in de promotie van zorgberoepen. Minister Vandeurzen: “De provinciale platforms zorgberoepen inventariseren bestaande acties in de provincie, stemmen ze op elkaar af en zorgen voor een draagvlak en creatieve ideeën voor de Vlaamse acties. De provincies zijn vertegenwoordigd in het Vlaams Overlegplatform Zorgberoepen en stellen relevante cijfergegevens ter beschikking.”

De website

De campagne is bij de tijd. Er is een website en die heeft uitlopers in de sociale media. Jongeren communiceren op een andere manier. De url van de website is www.ikgaervoor.be, afgeleid van de boodschap ‘Een zorgjob: Ik ga ervoor’. Geïnteresseerden kunnen aansluiten op de facebookpagina. Op de website www.ikgaervoor.be staan ook verborgencamerafilmpjes: zorgverleners worden erin beetgenomen, maar het loopt gelukkig goed af. Hieronder een voorsmaakje. Voor meer filmpjes, surf naar www.ikgaervoor.be.