Weliswaar

Wissel van de macht: Eigen Kracht Conferenties

"De Eigen Kracht Conferenties zijn geen concurrentie voor de klassieke hulpverlening, maar een verbreding." Rob van Pagée is een van de bezielers van de Eigen Kracht Conferenties in Nederland. De kern van de 'Family Group Conference' is dat burgers hun problemen in eigen handen nemen. Het fenomeen ontstond eind jaren '80 in Nieuw-Zeeland en heeft intussen de wereld veroverd.  

Hoe zijn de Eigen Kracht Conferenties ontstaan?
Rob Van Pagée: "In Nieuw-Zeeland belandden er eind jaren '80 heel wat kinderen van etnische minderheden in de bijzondere jeugdzorg, terwijl dat heel vaak niet nodig bleek. De Maori's protesteerden. Ze konden niet langer verdragen dat de sociale diensten zomaar hun kinderen wegnamen. Ze wilden zelf een oplossing vinden, in hun ruime familiekring. De regering heeft zich daarover gebogen en heeft het systeem van de ‘family group conference' in 1989 in een wet gegoten. Vanaf dat moment mochten de burgers eerst zelf een plan opstellen om hun probleem op te lossen. Zij werden het begin van de oplossing."

^{Rob van Pagée: "Eigenlijk gaan we terug in de tijd, vóór al die organisaties en instanties de problemen
uit handen van de burger namen. Toen werd er ook in de ruime familiekring naar een oplossing gezocht."}

Het gaat dus om empowerment?
"Absoluut. Het is een wissel van de macht, een hele verschuiving in het systeem van de hulpverlening. En het viel op dat die mensen niet vroegen om hun kinderen in een ‘bosrijke omgeving' te plaatsen, een favoriete oplossing van hulpverleners. Nee, de familieleden bleken heel veel zelf te kunnen oplossen. Neem nu een kind dat wordt mishandeld door zijn stiefvader. In de klassieke hulpverlening zou dat kind overgeplaatst worden naar een instelling of een pleeggezin. Maar waarom kan een oma er niet voor zorgen, met de hulp van ooms en tantes? In het klassieke systeem zou die oma al snel afgekeurd worden, wegens te oud of te ziek. Maar de familie zelf vindt dat vaak wel een goede oplossing."

Hoe verloopt zo'n conferentie precies?
"In de eerste fase wordt het probleem gesteld. Dat kan door de familie zelf gebeuren, maar ook door een hulpverlener. Een onafhankelijke coördinator vraagt aan de familieleden wie er allemaal betrokken kan worden bij de oplossing. De kring moet zo groot mogelijk worden, met oma's, tantes, neefjes, buurvrouwen en vrienden. In een tweede fase, de persoonlijke tijd, verdwijnt de coördinator en gaat die ‘kring' praten. Samen stellen ze een plan op met allerlei praktische afspraken. De ene kan zorgen voor opvang, de andere voor een goed gesprek, nog iemand anders kan tussenkomen in nood. In een laatste fase komen de coördinator en de hulpverlener er weer bij en stelt de familie het plan voor. Zolang dat plan veilig is, wordt het aanvaard. Dat laatste is natuurlijk wel van belang. Stel dat een kind wordt mishandeld door zijn stiefvader, dan mag het niet bij die stiefvader blijven wonen."

^{Rob Van Pagée: "Toen we in 2000 begonnen met de Eigen Kracht Conferenties vonden de families
het meteen geweldig. Eindelijk werden ze zelf gehoord!"}

Was Nederland klaar voor dit concept?
"Toen we in 2000 begonnen met de Eigen Kracht Conferenties vonden de families het meteen geweldig. Eindelijk werden ze zelf gehoord! Maar voor de professionele wereld lag het moeilijker. De klassieke organisaties en hulpverleners hadden ontzettend veel bezwaren. Ze konden moeilijk geloven dat mensen hun probleem zelf konden oplossen. En natuurlijk voelden ze zich ook een beetje bedreigd, want er zou een stukje van hun macht verdwijnen."

Het voelde aan als concurrentie?
"Eigenlijk wel, terwijl dat totaal niet klopt. Intussen zijn er in Nederland al ruim vierduizend conferenties geweest en is er al heel wat onderzoek verricht. Daaruit blijkt dat een gemiddeld plan zo'n achttien afspraken bevat. 80% daarvan verloopt in de familie zelf. Neem nu het geval van Jan, die soms agressief uit de hoek komt. Dan kan de familie bijvoorbeeld afspreken dat opa iedere week gaat vissen met Jan, om hem wat rustiger te stemmen. En tante Mies komt iedere zondag koffie drinken. Heel ‘gewone' oplossingen, die toch niet bedacht kunnen worden door hulpverleners. Want zij hebben nu eenmaal minder toegang tot hun netwerk. Voor de overige 20% van de afspraken vragen de families wel diensten van de klassieke zorgorganisaties. Dat kan bijvoorbeeld gaan om schuldbemiddeling of een bijzondere school voor de kinderen."

^{Rob Van Pagée: "Het is een wissel van de macht, een hele verschuiving in het systeem van de hulpverlening. En het viel op dat die mensen niet vroegen om hun kinderen in een ‘bosrijke omgeving' te plaatsen, een favoriete oplossing van hulpverleners. Nee, de familieleden bleken heel veel zelf te kunnen oplossen."}

De Eigen Kracht Conferenties zorgen dus voor méér oplossingen?
"Het is geen concurrentie voor de klassieke hulpverlening, maar een verbreding. Zelf heb ik lang gewerkt als maatschappelijk werker in de bijzondere jeugdzorg. Als er een probleem was met een kind dan ging ik ‘op onderzoek'. Ik ging met de moeder praten, met de vader - als die tenminste niet in de gevangenis zat -, met de leerkracht op school en met een buurvrouw. Hooguit via à vijf persoon. Daarna stelde ik een plan op om dat kind te helpen. Als ik mijn notities uit die tijd terug bekijk, blijkt dat ik ongeveer acht mogelijke plannen had. Als we de families zelf laten zoeken naar een oplossing, dan is dat netwerk veel groter. Gemiddeld zitten er dertien mensen in een conferentie. Er zijn dus veel meer oplossingen mogelijk, op maat van de familie."

Is dit de toekomst?
"Daar geloof ik sterk in. Gek genoeg zou de huidige financiële crisis weleens in ons voordeel kunnen spelen. Officiële hulporganisaties kosten de maatschappij ontzettend veel geld. Het klinkt misschien cru, maar met de Eigen Kracht Conferenties brengen families zelf middelen in. Dat is ook een vorm van besparen. Maar het belangrijkste is dat deze manier van werken de samenleving versterkt. Het is toch logisch dat de familie haar verantwoordelijkheid neemt als er zich een probleem stelt? Eigenlijk gaan we terug in de tijd, vóór al die organisaties en instanties de problemen uit handen van de burger namen. Toen werd er ook in de ruime familiekring naar een oplossing gezocht. Uiteraard was het toen niet de hemel op aarde. En uiteraard kunnen hulpverleners vandaag wel een grote rol spelen. Maar burgers hebben het recht om hun eigen problemen aan te pakken."

Geschreven door Stefanie Van den Broeck | Foto's Jan Locus op 05/11/10 in de categorieën Weliswaar en Gezin