Sociaal tolken zit in de lift

Sam Helsen, kwaliteitsmedewerker Agentschap Integratie en Inburgering: “Sociaal tolken en vertalers ondersteunen de communicatie van sociale voorzieningen en lokale besturen met hun klanten. Het is één van de instrumenten die je kan inzetten als taaldrempels een toegankelijke of volwaardige toegang tot dienst- of hulpverlening verhinderen. De vraag komt altijd vanuit de hulpverlener. Als die denkt dat er een taalbarrière is, kan die bij ons aankloppen om een tolk in te schakelen. Ofwel komt er een tolk ter plaatse, ofwel helpt hij via telefoon of video. Op basis van beschikbaarheid en regio matchen we dan een tolk met de aanvrager. Door een telefoon- of videotolk aan te vragen in plaats van een tolk ter plaatse, kan je als hulpverlener je kansen op een tolk aanzienlijk vergroten. De tolk hoeft zich daarbij immers niet te verplaatsen en op die manier kan een tolk die bijvoorbeeld in Limburg woont toch tolken voor een hulpverlener en cliënt in West-Vlaanderen.”

Opleidingstraject

Wie sociaal tolk wil worden, legt vooraf een heel traject af: “Kandidaten volgen een opleiding en leggen een certificeringsproef af. Die bestaat uit verschillende rollenspelen rond situaties die zich in de verschillende sectoren kunnen voordoen: gezondheidszorg, in een CAW of in een school. Ze moeten zich dan houden aan een deontologie die we heel streng op beoordelen. Ze tolken vaak voor kwetsbare mensen, dus da’s erg belangrijk”, aldus Sam. Om aan de stijgende vraag naar gecertificeerde tolken te voldoen, zet het Agentschap in op de opleiding van nieuwe tolken. Voor een aantal talen blijft het een hele uitdaging om geschikte tolken te rekruteren. In het tolkaanbod zitten ruim 45 talen, waaronder enkele minder verspreide talen zoals Dari, Punjabi, Tigrinya, Somalisch, Hindu, Urdu of Pashtoe. Het aantal aanvragen stijgt jaar na jaar. Door geopolitieke situaties in de wereld, maar ook omdat mensen die ons nodig hebben, steeds beter en makkelijker hun weg naar ons weten te vinden om een tolk aan te vragen.” 
“We blijven investeren in een kwaliteitsvolle opleiding van onze kandidaten”, gaat Sam verder. “We zijn daar flexibel in. De opleiding kan op verschillende momenten, fysiek of digitaal, omdat we met veel verschillende profielen van tolken werken. We gaan actief op zoek naar kandidaten om op te leiden, houden aandacht voor correcte verloning en verdedigen de statuten van de tolken. Voor sommige knelpunttalen werken we met kortopgeleide vrijwilligers die een deel van de vraag kunnen inlossen tot er een gecertificeerde tolk beschikbaar is. We onderzoeken ook wat vertaaltechnologie voor ons kan betekenen, en in welke contexten en voor welke talen deze gebruikt kan worden.” 

Onmisbare tolken

Amir Jafari is sociaal tolk. Hij is geboren in Iran, maar zijn ouders zijn van Afghaanse afkomst. Daarom spreekt hij zowel Farsi als Dari. Op zijn twaalfde kwam hij naar België en leerde hij Nederlands in een OKAN-klas. Na zijn ASO-opleiding, studeerde hij Sociaal Werk. Nadien bracht hij ook de opleiding Sociaal Tolk tot een goed einde en ging hij meteen als zelfstandige tolk aan de slag. “De opleiding Sociaal Werk heeft me erg geholpen met de woordenschat die in de sector gebruikt wordt, het is ook erg nuttig om te weten wat sociaal werk inhoudt bij alle situaties die ik moet tolken. Als jong kind ging ik met mijn ouders mee naar Kind en Gezin, naar de dokter, naar de gynaecoloog om te vertalen. Dat is eigenlijk geen goeie zaak. Je bent te jong om alles te regelen voor je hele familie, je hebt niet de juiste woordenschat voor al die zaken, én je bent emotioneel betrokken. Dat is niet ideaal en laat sporen na in je jeugd. Wat ik in mijn opleiding heb geleerd, is onmisbaar om goed te kunnen tolken. Gecertificeerde tolken zijn discreet, objectief en neutraal. Dat is essentieel om te werken met mensen in precaire situaties.”

Sleutel tot de oplossing

Wat vindt Amir leuk aan de job? “Ik rij heel Vlaanderen rond, mijn dag gaat goed vooruit. Ondertussen kom ik landgenoten tegen die vastzitten bij het CLB of op school. Ik ben dan als tolk soms de sleutel tot een oplossing. Ik zou ook sociaal werk kunnen gaan doen, maar ik heb het gevoel dat ik als sociaal tolk soms nog meer kan bijdragen aan de samenleving. Soms tolk ik in moeilijke situaties. Ik druk mensen dan op het hart dat het bij mij het ene oor in en het andere uit gaat. Af en toe moet ik ook slecht nieuws doorgeven: bijvoorbeeld aan een zwangere vrouw vertellen dat haar baby overleden is in de buik. Je zou dan willen troosten. Ik vertaal dan wel met gevoel voor de cultuur. Ik herhaal dan de woorden van de arts, en voeg er ‘sterkte’ aan toe. In onze rijke moedertaal hoort dat erbij. Je kan soms respect tonen in één of twee woorden.”  
“Soms zijn het zware gesprekken”, weet ook Sam. “Als tolk kan je dat even meedragen. We proberen er dan ook te zijn voor hen als ze hun hart willen luchten of willen overleggen hoe ze bepaalde situaties kunnen aanpakken. In de toekomst willen we vaker overleg of intervisies onder tolken organiseren. Ook dat is geen luxe, maar een noodzaak.” 

>> www.integratie-inburgering.be/stv