Odysseus in Antwerpen Centraal
In Antwerpen Centraal werd in juni een stalen kabel geplaatst aan een vensterbank waar vaak daklozen zitten. Die vijandige architectuur lokte fel protest uit. De kabel is intussen weer weggehaald. De heisa maakte duidelijk dat daklozen in onze samenleving ongenode gasten blijven. We zien ze liever gaan dan komen. Daarom is ook dit najaar de campagne van Welzijnszorg broodnodig. De titel ‘Wij zien je wel’ kon niet beter gekozen zijn. Doen alsof je dak- en thuisloze mensen kan wegtoveren is inhumaan en onproductief.
Alsof het nog bewezen moest worden hoe paradoxaal onze tijd is, kwam ook in juni de mediacampagne voor The Odyssey op gang. Dat is de nieuwe blockbuster van regisseur Christopher Nolan. Matt Damon speelt de Griekse koning Odysseus. Nadat de Trojaanse oorlog is afgelopen, wil die terug naar huis, naar zijn eiland Ithaka. Strak plan. Alleen loopt het totaal anders dan gedacht. Ruim tien jaar zwerft Odysseus rond, voornamelijk op zee en meestal haveloos. Hij lijdt schipbreuk. Hij overleeft stormen, monsters en verleidingen. Odysseus is eigenlijk de beroemdste dakloze uit de geschiedenis.
Ook Homeros, de auteur van het oorspronkelijke epos, was volgens de overlevering een rondtrekkende, blinde zanger. Hij reisde van stad naar stad om zijn verhalen voor te dragen. Niemand weet of Homeros echt heeft bestaan, maar zijn twee epische gedichten de Ilias en de Odyssee spreken ons 2.800 jaar later nog steeds aan. Misschien zelfs meer dan ooit. Odysseus staat symbool voor de mens die moet leren omgaan met het extreem onvoorspelbare leven. In onze transparante wereld van tracking-apps en AI hunkeren we naar verhalen waarin een mens nog een held kan zijn.
Misschien zit Odysseus op een vensterbank van Antwerpen Centraal. Misschien zit hij in kleermakerszit aan de ingang van een supermarkt geld te bedelen. Misschien slaapt hij in het struikgewas aan de randen van de E17. Veel daklozen verlangen, net als Odysseus, naar een plek waar ze veilig kunnen thuiskomen. Het verhaal van Odysseus bevat een tijdloze en harde les die ons allen aanbelangt. Ons leven speelt zich af op de lange reis naar huis. We zijn allemaal onderweg. Als je de Odyssee zo leest, dan gaat de tekst ook over hoe mensen voor elkaar zorgen. Hoe ze proberen te overleven. Hoe ze elkaar opvangen, verplegen en thuisbrengen.
In de oud-Griekse wereld van Homeros was gastvrijheid heilig. Wie een haveloze vreemdeling aan zijn deur kreeg, gaf hem eten, een bed en bescherming, nog vóór hij naar zijn naam vroeg. Odysseus overleeft zijn hele zwerftocht dankzij mensen die een onbekende binnenlaten, dankzij het kleine helpen.
Zonder het te weten is Matt Damon, alias Odysseus, ambassadeur van de campagne ‘Wij zien je wel’. De zoektocht naar een goede huisvesting en een menswaardig inkomen voor dak- en thuislozen is van alle tijden.
Harold Polis