welzijn & zorg
Intersectorale samenwerking in een regelluwe innovatieruimte
ToekomstZorg zet in op wendbare en duurzame zorgmodellen
De zorgsector staat vandaag voor grote uitdagingen. De vergrijzing neemt toe en de zorgvraag wordt complexer in een versnipperd zorglandschap. Tegelijkertijd is er een structureel tekort aan personeel. Daarom zet het Departement Zorg met het traject ToekomstZorg in op wendbare en duurzame zorgmodellen voor de toekomst.
Kurt Asselman, projectleider ToekomstZorg, legt uit wat de doelen van het project zijn: “Veel organisaties werken op hun eigen eiland, terwijl mensen met zorg- of ondersteuningsnoden vaak meerdere problemen tegelijk hebben. Die combinatie zorgt ervoor dat de kloof tussen vraag en aanbod almaar groter wordt. Met ToekomstZorg willen we daar een antwoord op bieden. Geen zaligmakend model dat alles oplost, maar wel haalbare, schaalbare zorgmodellen die bovendien wendbaar en duurzaam zijn. Innovatie en implementatie spelen een sleutelrol. Daarbij gaat niet alleen over technologie, maar ook over nieuwe vormen van samenwerking, organisatie of financiering. Soms zit innovatie in kleine dingen.”
Van onderuit
Een belangrijke eigenschap van het traject is dat het van onderuit vertrekt, aldus Kurt: “ToekomstZorg groeit van uit de praktijk. We luisteren naar wat er leeft bij zorgverleners, gebruikers, werkgevers en onderzoekers, en we zetten in op een vernieuwende beweging. Zo maken we een toekomstgerichte zorg waar die tegelijk menselijk, efficiënt en betaalbaar blijft.”
“Het traject is een samenwerking tussen het beleidsdomein WVG, met het Departement Zorg als trekker, en een wetenschappelijk consortium met universiteiten, hogescholen en twee Nederlandse partners. In de eerste fase hebben we in elke provincie en in Brussel toekomstverkenningen gehouden, met gebruikers, zorgverleners, werkgevers, vakbonden, academici, overheden, ervaringsdeskundigen en mogelijkmakers”, vertelt Kurt. “We ontdekten meer dan 430 innovatieve initiatieven die vandaag al bestaan. Maar minstens even belangrijk was de ontmoeting en dynamiek tussen de deelnemers.”
Regelluwe ruimte
“Deze provinciale inzichten werden samengebracht in een Toekomstconferentie. Als overheid gaf dit proces ons de marsrichting aan. Het model van de innovatiepijplijn is hier een tastbaar bewijs van. De volgende stap is nu het openzetten van de innovatieruimte”, legt Kurt uit. “Dat is een regelluwe ruimte waar organisaties kunnen experimenteren met vernieuwende zorgvormen. Vaak botsen mensen in het werkveld op regelgeving die vernieuwing tegenhoudt. In de innovatieruimte kunnen ze die grenzen opzoeken en testen wat werkt. De afspraak is dat wat we daaruit leren en implementeren, niet in de pilootfases blijft hangen. Als iets goed werkt, willen we dat structureel inbedden, ook in de regelgeving.” Het consortium begeleidt, zet in op actieonderzoek en meet de impact op één of meerdere aspecten van de zes doelen om betere zorg en ondersteuning te bekomen.
Proberen, leren en bijsturen
“Voor zorgverleners betekent ToekomstZorg in de eerste plaats dat ze meer ruimte krijgen om te experimenteren. En ook om te falen. Innoveren betekent proberen, leren en bijsturen en implementeren. Als iets niet werkt, is dat geen mislukking maar een les.” Daarnaast wil ToekomstZorg ook iets doen aan regelgeving die vernieuwing tegenhoudt. “Tijdens COVID zagen we bijvoorbeeld dat woonzorgcentra en diensten voor personen met een beperking prima konden samenwerken”, legt Kurt uit. “Maar zodra de crisis voorbij was, viel iedereen terug op zijn eigen sector en regels. Dat soort muren willen we doorbreken.”
Krachten bundelen
Voor gebruikers is het voordeel duidelijk: klant zijn, een zorg die beter op hen is afgestemd, met meer samenwerking tussen diensten, minder versnippering en meer vertrekken vanuit hun zelfregie, autonomie en waardigheid. Kurt wil benadrukken dat ToekomstZorg verder gaat dan enkel de zorgsector. “We willen een beweging op gang brengen over beleidsdomeinen heen, met partners uit werk, mobiliteit, cultuur of onderwijs, en met de profitsector. Ook zij hebben invloed op welzijn en gezondheid. Als we die krachten bundelen, creëren we een zorgzame samenleving waarin iedereen mee is.”
Op langere termijn hopen we dat er een vaste ‘hub’ ontstaat, een soort marktplaats waar organisaties, onderzoekers, overheden en burgers elkaar blijven ontmoeten. Een plek waar ideeën en ervaringen gedeeld worden, en waar vernieuwing voortdurend in beweging blijft. Dat is uiteindelijk de droom: een systeem dat samenwerking stimuleert, zingeving en een positief beeld omarmt, mensen verbindt en kansen geeft aan wie het verschil wil maken.”