Free Clinic: bijna vijftig jaar veelzijdige zorg

De verschuiving van de focus naar drugsgebruik en verslavingsproblematiek begon in de jaren '80. De Free Clinic kiest radicaal voor een schadebeperkende benadering, ook wel bekend als ‘harm reduction’. Directeur Tino Ruyters legt uit: “Onze primaire doelstelling is niet om mensen zo snel mogelijk naar afkicken of ontwenning te leiden, tenzij ze daar zelf om vragen. We kiezen voor een schadebeperkende benadering. We merken dat veel cliënten moeite hebben met het bereiken van een volledig drugsvrij leven, maar wel hulp nodig hebben. Ons doel is om juist deze groep, die vaak kampt met chronische en langdurige problematiek en veel ervaring heeft met de hulpverlening, een plaats te bieden waar ze wel terechtkunnen. De hulpvraag is daarbij steeds het leidende motief van onze dienstverlening, gericht op herstel.”

Laagdrempeligheid is altijd belangrijk gebleven. “Iedereen kan gratis – en in bepaalde deelwerkingen ook anoniem – bij ons terecht. We nemen elke hulpvraag serieus”, benadrukt Ruyters. “We merken dat de medische consultaties bij de dokter die we aanbieden drempelverlagend werken.”

Diverse deelwerkingen en initiatieven

De verschillende deelwerkingen hebben elk hun eigen opdracht. Het medisch-sociaal opvangcentrum (MSOC) in Antwerpen biedt psychosociale en medische hulp, inclusief substitutietherapie voor heroïnegebruikers, zoals methadon. “Daarnaast bieden we ook psychologische ondersteuning om de onderliggende oorzaken van druggebruik aan te pakken, en sociale ondersteuning gericht op het verbeteren van levensomstandigheden zoals huisvesting en werk. Zo willen we schadelijke effecten van druggebruik verminderen, de levenskwaliteit van de gebruiker verhogen en bijdragen aan de maatschappelijke re-integratie”, vertelt Ruyters. Het MSOC heeft een antenne in Boom, een vrouwenwerking (PROject) in een huiselijke sfeer, en Goia, een project gericht op ouderschap en drugsgebruik. Voor jongeren is er Plug-INN, een aparte werking voor 16- tot 23-jarigen. 

Samenwerking en bereik

De Free Clinic werkt nauw samen met het CAW, OCMW's, ziekenhuizen en andere zorgverleners in Antwerpen. Bij het Adviespunt Verslaving kunnen mensen terecht met vragen over middelengebruik. Dit adviespunt, een samenwerking met drie andere verslavingszorgcentra (Adic, Ambulant Centrum De Sleutel en Vagga Verslavingszorg) in Antwerpen, zorgt ervoor dat elke vraag rond middelengebruik op de juiste plek terechtkomt. Ook hulpvragen uit de context kunnen daar terecht. De doelgroep vindt meestal zelf de weg naar de voorzieningen van Free Clinic, vaak via mond-tot-mondreclame. “Dit toont de vertrouwdheid die onze organisatie door de jaren heen heeft opgebouwd. Ook doorverwijzers vinden vlot de weg”, voegt Ruyters toe.

Preventie 

Het initiatief Spuitenruil bij Free Clinic richt zich op het beperken van schade door druggebruik bij injecterende en andere gebruikers. Ruyters legt uit: “Spuitenruil werkt anoniem en biedt gratis materialen zoals spuiten, naalden, steriel water en naaldcontainers. Het doel is om gezondheidsrisico's zoals HIV, hepatitis en een overdosis te verminderen. Bovendien krijgen gebruikers informatie over sociale voorzieningen, het voorkomen van prikongevallen en andere gezondheidsinformatie.” Dit programma is onderdeel van de bredere inzet van Free Clinic op het gebied van gezondheidszorg en preventie, waarbij ook speciale aandacht is voor hepatitis C. Ruyters benadrukt: "Met ons C-Buddy project richten we ons op behandeling, begeleiding en preventie van hepatitis C bij mensen die drugs gebruiken. We screenen mensen en verwijzen hen door naar behandeling in samenwerking met het Cadix-ziekenhuis in Antwerpen." Dit project ondersteunt de doelstelling van de Wereldgezondheidsorganisatie om hepatitis C op termijn te elimineren.

Sociale activering

Via het aanbod van activeringscentrum De Nomaad biedt Free Clinic mensen de kans om hun tijd waardevol in te vullen met activiteiten als koken, sport en vrijwilligerswerk (Buro Aktief). Dit helpt hen een alternatief te vinden voor de tijd die vrijkomt zodra druggebruik niet meer de hoofdfocus is.
Free Clinic zorgt ook voor dagopvang van dak- en thuislozen, waaronder ook vaak mensen met middelengebruik. “In de coronatijd startte De Revue met dagopvang te bieden voor deze groep. Na jaren in een tent, gebeurt de opvang sinds eind 2023 in een nieuw gebouw. Mensen vinden er een opvangplek en een tas koffie of soep, maar ook hier zetten we in op sociale activering. Elke dag opnieuw, ook als het vandaag niet lukte”, vertelt Ruyters.   
Welzijnsantwoorden op overlastvragen
Met de welzijnsgerichte aanpak zorgt Free Clinic voor minder druggerelateerde overlast in de samenleving. "We weten dat onze doelgroep soms maatschappelijke druk veroorzaakt, door de overlast en criminaliteit gerelateerd aan drugsgebruik. Dit kan soms leiden tot een negatieve perceptie van Free Clinic, alsof wij deel van het probleem zouden zijn. We beschouwen onszelf echter – en we hopen dat anderen dat ook doen – als een cruciaal onderdeel in de aanpak van samenlevingsproblemen en essentieel deel van de oplossing. We helpen mensen op weg naar herstel.”