De prijs van armoede
Wat hebben een doos met twaalf Belgische scharreleieren, een pot choco van een kilo en een doktersbezoek gemeen? Ze kosten vandaag 4 euro. Dat bedrag is geen probleem voor mij. Ik kan zeer vaak 4 euro uitgeven vooraleer ik de nul op mijn rekening zie verschijnen. Die relatieve luxe vertroebelt mijn beeld van de werkelijkheid. Bovendien is het remgeld van een doktersconsultatie niet de werkelijke kost.
Iedereen heeft bij ons een fundamenteel recht op toegang tot medische zorg. Toch zijn er best wat mensen die op de kleintjes moeten letten. Voor hen is de vraag niet: ‘Ga ik naar de dokter?’ Maar wel: ‘Ga ik naar de dokter of koop ik eten?’ Die vorm van ongelijkheid was eind vorig jaar de inzet van de campagne van Welzijnszorg: ‘Wie arm is moet keuzes maken’. Er zijn redenen om aan te nemen dat die bezorgdheid in 2026 even groot blijft.
Ruim 18.3% van onze landgenoten loopt het risico op armoede of sociale uitsluiting. Dat zijn de meest recente Belgische cijfers (de metingen van het jaar 2024) op basis van de SILC-enquête, een Europese enquête naar inkomsten en levensomstandigheden. Het gaat om ongeveer 2,1 miljoen mensen. Zoveel mensen wonen er in de stad Parijs.
Het gaat om een gevarieerde groep. In 2024 had 11,4% van de Belgische bevolking een beschikbaar inkomen dat onder de armoededrempel zat. Er zijn ook landgenoten bij wie er een lage werkintensiteit speelt. 11,4% van de bevolking leeft in een gezin waar de volwassenen de afgelopen twaalf maanden weinig hebben gewerkt. (Het gaat om minder dan 20% van je beschikbare werkuren.) En dan heb je nog mensen die kampen met een ernstige materiële en sociale deprivatie. 6,2% van de bevolking is niet in staat om dagelijkse uitgaven te doen die ik normaal vind, zoals een uitstap maken, facturen betalen of een kapotte stoel vervangen.
Helaas is de campagne van Welzijnszorg tijdloos. Arme mensen hebben altijd harde keuzes moeten maken. Om dat te begrijpen moet je Dievenland. Overleven in de middeleeuwen van historica Janna Coopmans lezen. Het is een van de beste boeken van vorig jaar. De Lage Landen vormden in de vroege middeleeuwen een plek met veel economische activiteit en een grote ongelijkheid.
Coomans beschrijft hoe snel je toen in de problemen kon komen als je pech had. ‘Voor een aanzienlijk deel van de bevolking werd het leven bepaald door een mate van onvoorspelbaarheid en kwetsbaarheid om zich van bestaansminima te verzekeren: van voedsel, inkomen een dak boven je hoofd.’ De bedelstaf was een reëel gevaar. En wie geen zin had om te bedelen, begon te stelen.
De gemeten ongelijkheid in ons land blijft de afgelopen jaren eerder stabiel. In vergelijking met sociaal ongelijkere samenlevingen, zoals de Verenigde Staten, is dat goed nieuws. Een boek als Dievenland toont echter dat je mensen die uit de boot vallen nooit als een aanvaardbaar verlies mag bekijken.
Harold Polis