Zorg leren aanvaarden
Het is zover. Ik zit in de groep mensen van wie de ouders op de sukkel zijn. Ik herken lotgenoten aan de diepe zucht die doet vermoeden dat er heel wat familiaal gedoe in stilte wordt opgelost. Of beter gezegd: dat er heel wat gedoe met de mantel der liefde wordt toegedekt.
Ingrijpend of storend hoeven die momenten niet te zijn. Het gaat er eerder om dat je blij bent met wat er nog kan en dat je begrip voor wat iemand nooit meer zal meemaken. Een echte mantelzorger ben ik nog niet, maar ik voel aan alles dat die nieuwe hoedanigheid dichterbij komt. Mildheid is een woord dat ik de laatste tijd vaak gebruik, tot mijn grote verbazing. Ik had niet gedacht dat ik zo’n oubollig begrip zou hanteren om het onvermijdelijke afscheid van mijn dierbare bejaarde babyboomers een plek te geven.
Zachtheid oefenen is prima. Je moet de zaken echter ook nog geregeld krijgen. Bij het malen over concrete beslommeringen maak ik voortdurend de vergelijking met de verhalen die mijn ouders over hun sukkelende ouders vertelden. Ik ging het toch allemaal totaal anders aanpakken? Helaas. Ik moet dus ook mild leren zijn voor mezelf. Ik ben blijkbaar allesbehalve baanbrekend en heb de problemen die het leven op mijn bord smijt fout ingeschat. Eigenlijk moet ik dringend de boeken van de in maart van dit jaar gestorven Daniel Kahneman herlezen. Zijn klassieker Ons feilbare denken blijft een aanrader.
De Israëlisch-Amerikaanse psycholoog Daniel Kahneman won in 2002 de Nobelprijs voor economie. Hij paste de inzichten van zijn psychologisch onderzoek toe op economische processen. Volgens Kahneman zijn mensen eerder slecht in het correct beoordelen van situaties. We hebben het ook moeilijk om onzekerheid in te schatten en om goeie besluiten te nemen. Kortom, we denken dat we rationele wezens zijn, maar in werkelijkheid zijn we dat allesbehalve. Kahnemans inzichten helpen ons ook om beter te begrijpen hoe we met zorgvragen omgaan.
Mensen zijn bijvoorbeeld geneigd om te kiezen voor een status quo, zelfs al zijn er betere opties. Dat komt omdat we het lastig hebben met het interpreteren van veranderingen. Daardoor overschatten we ook de statische kans van specifieke gevallen, bijvoorbeeld dat we én stokoud, én doodziek én in volstrekte eenzaamheid eindigen. Ook een begrip als ‘verliesaversie’ is interessant. Kahneman verklaart dit aan de hand van een quiz: het vooruitzicht om te verliezen, maakt meer indruk dan de kans om te winnen, dus zullen we meestal te vroeg stoppen. We zijn gewend aan een bepaalde autonomie, een levensstijl en een gezondheidspeil. In plaats van de focus te leggen op wat we vandaag beleven en kunnen, vergelijken we onze toestand met wat Kahneman een ‘referentieniveau’ noemt – een niveau dat we niet (meer) halen. Met andere woorden: zowel zorgmijdend gedrag voorkomen als onszelf mildheid aanleren begint bij een beter inzicht in hoe we denken.
Harold Polis