Zorgen voor zorgverleners
Zorg voor zelfzorg, samen met collega's. Zelf- en teamzorg kunnen een goede buffer zijn tegen stress. Samen dit thema bespreekbaar maken biedt inzichten en kan helpen stressgerelateerde uitval te voorkomen. Lene Stevens legt uit hoe je de knipperlichtjes op het spreekwoordelijke dashboard herkent die aangeven dat je uit balans raakt.
Het is belangrijk dat zorgverleners bij zichzelf inchecken én dat er voor hen gezorgd wordt, opdat ze met goesting in hun job kunnen blijven staan. Hoe pakken we dat aan?
Lene Stevens, psychologe bij The Human Link. “Vaak lijken zorgverleners het makkelijker te vinden om voor anderen te zorgen dan voor zichzelf. Hierdoor blijft er weinig tijd over om in te checken bij zichzelf of collega’s. The Human Link zet in op preventie. We proberen te voorkomen dat hulpverleners uitvallen door burn-out, secundaire traumatisering, emotionele belasting of compassion fatigue.”
Soms gaan er lichtjes aan op dat spreekwoordelijke dashboard. Wat zeggen die ons?
“Het is belangrijk om ze te (leren) herkennen en ernaar te luisteren. We weten wel vaak wat onze stresssignalen zijn, maar ernaar luisteren is een ander verhaal. Ons lichaam probeert ons iets te vertellen: we zijn niet meer in evenwicht. Er zijn meer dingen die energie vragen, dan geven. Onze batterij loopt leeg. Stress kan zich op verschillende fysieke manieren uiten: slecht slapen, hoofdpijn of spijsverteringsklachten. Er kunnen ook cognitieve veranderingen zijn: vergeetachtigheid of moeite met concentratie. Daarnaast kan je ook op emotioneel vlak merken dat jijzelf of iemand in je omgeving wat prikkelbaar of neerslachtig wordt. Probeer bij jezelf na te gaan welke lichtjes eerst gaan branden, en wanneer je best op de rem gaat staan of inzet op jouw energiegevers.”
Waardoor gaan onze lichtjes branden?
“Hulpverleners nemen de verhalen van cliënten wel eens mee naar huis. Als mensen chronisch onder stress staan, zien we dat zij vaker vermoeid en cynisch worden. Dat zijn tekenen dat mensen niet meer in evenwicht zijn. Controle, voorspelbaarheid en autonomie zijn dan weer bronnen van energie. Als je zelf je taken en werkuren wat in de hand hebt, en mag doen wat je graag doet en goed kan, dan helpt dat als buffer tegen cynisme en vermoeidheid. Ook rolconflicten kunnen veel energie vragen. Bijvoorbeeld: Je wil een goede werknemer en een goede ouder zijn. Maar als je op tijd vertrekt op je werk om voor je kind te zorgen, kan dat je doen voelen alsof je geen goede werknemer bent, en omgekeerd. In de zorg speelt hoge werkdruk regelmatig een rol. Die werkdruk is niet zozeer het probleem, wel hoe je je voelt tijdens je werk. Als je het gevoel hebt dat je impact hebt, kan dit een buffer vormen voor de werkdruk.”
Hoe kunnen hulp- en zorgverleners hun batterij opladen?
Linde Van Baelen, projectcoördinator: “Veel mensen denken dat zelfzorg alleen in de privétijd kan, maar het kan ook tijdens het werk. Je hoeft het niet allemaal alleen te doen. Hoe kunnen jouw collega’s steun bieden en hoe kan jij je collega’s ondersteunen?” Lene vult aan: “Het kan over kleine dingen gaan. Een vergadering starten met een welgemeende check-in, in plaats van meteen de agendapunten te bespreken. Leer elkaars stresssignalen herkennen. Neem samen korte koffiepauzes als het kan en probeer je lunch niet achter je computer te eten. Als je weet dat een collega vaak overwerkt, kan je die aansporen tijdig naar huis te gaan.”
Critici zeggen: we hebben geen tijd voor preventie en het kost veel geld.
“Curatief aan de slag gaan met mensen die uitvallen met burn-out, kost veel meer tijd en geld dan er op voorhand aandacht voor te hebben”, vertelt Linde. “Ook al voel je nu de nood nog niet, weet dat je er potentieel veel tijd mee wint door overmatige stress preventief aan te pakken. Op lange termijn levert die kleine tijdsinvestering veel meer op dan wachten tot het te laat is.”
Lene vergelijkt dit met dagelijks tandenpoetsen en de jaarlijkse controle bij de tandarts. “Met een paar minuutjes per dag poetsen kom je er bij de jaarlijkse controle vaak met een kwartiertje vanaf. Als je onvoldoende preventief poetst, heb je al snel een ingreep nodig die meer tijd en geld kost om te genezen.”
“Mensen in de zorg starten vaak met zo’n grote passie, die houden we graag in het werkveld. Wie uitvalt, keert daarna soms niet meer terug naar een zorgberoep. Dat willen we voorkomen”, aldus Lene. “We willen zorgen dat die passie behouden blijft en dat ze op lange termijn aan de slag kunnen blijven.” “Passie alleen is niet genoeg”, vult Linde aan. “We moeten ook oog hebben voor de werkbaarheid van jobs. Dat kunnen we onder andere doen door taken goed te verdelen, op tijd in te checken bij onszelf en onze collega’s.”
In onze jobs, vertellen Lene en Linde, zijn er dingen waar we geen controle over hebben zoals bepaalde beleids- en managementbeslissingen of politieke veranderingen waar we niet altijd akkoord mee zijn. We kunnen onze stem laten horen in de mate van het mogelijke. Daarnaast kunnen we onszelf de vraag stellen hoe we onze job werkbaar houden en met plezier blijven uitoefenen. En hoe we daar als team naar kunnen streven.”