Luiheid is een vorm van efficiëntie
Goede voornemens. De meesten onder ons maken ze bij de start van het nieuwe jaar. Op nummer één staat ieder jaar met stip ‘meer bewegen’. Gemiddeld houden we dat drie weken vol. Daarna slabakt het. De nieuwe sportoutfit blijft in de kast liggen of het fitnessabonnement vergaart stof.
Hoe komt het toch dat ruim de helft van de bevolking er niet in slaagt om een sedentaire levensstijl om te buigen naar meer actie, terwijl men dat echt graag wil? Te weinig beweging draagt bij tot een verhoogd risico op hart- en vaatziekten en op bepaalde kankers. Ook het mentale welzijn vaart er wel bij. Genoeg argumenten om vol te houden, zou je denken. De beweegnorm voor volwassenen houdt in dat je minstens 150 minuten per week beweegt aan een matige intensiteit (wandelen, zwemmen, elektrisch fietsen) of minstens 75 minuten per week aan een hoge intensiteit (stevig doorzwemmen, joggen, fietsen). Waarom lukt dat niet? Een gebrek aan wilskracht?
Zo simpel is het niet, zeggen bewegingswetenschappers die er onderzoek naar deden. Zij verklaren de kloof tussen intentie en gedrag met de beweegparadox. Deze hypothese is gebaseerd op een conflict tussen bewuste en automatische processen in het brein. Dat illustreren ze aan de hand van de trap en de lift. Zonder nadenken nemen mensen de lift in plaats van de trap. De trap nemen, doe je wanneer je er bewust voor kiest. Automatische processen zorgen ervoor dat we het gedrag kiezen dat de minste energie vergt. Het is een overlevingsstrategie die onze voorouders goed van pas kwam. Ze spaarden hun energie voor de jacht of om op de vlucht te kunnen slaan in geval van nood. Dit ingesleten systeem zou aan de basis liggen van het gebrek aan lichaamsbeweging.
Om dat te bewijzen werd het volgende experiment opgezet. Deelnemers werden in een eerste proef gevraagd om beelden van sedentair gedrag een duimpje te geven en beelden die actief gedrag toonden, weg te klikken. In de tweede proef werd hen gevraagd om het omgekeerde te doen: sedentair gedrag wegklikken en actief bedrag ‘liken’. Vervolgens werden de reactietijden vergeleken. Alle deelnemers waren sneller in het wegklikken van beelden met sedentair gedrag en sneller in het positief beoordelen van actieve beelden dan van inactieve plaatjes. Tijdens deze proeven werd de hersenactiviteit geregistreerd door middel van een EEG (elektro-encephalogram). Dat toonde dat het wegklikken van beelden met sedentair gedrag meer hersenactiviteit genereerde in het brein. Anders gezegd: het kost het brein meer moeite om beelden van sedentair gedrag als onaangenaam weg te zetten.
Lui zijn betekende ooit efficiënter omgaan met energie en voor de hersenen is dit wellicht nog altijd zo. Om over te schakelen naar een actieve levensstijl, moet je een minstens twee maanden tot een jaar iedere dag een weerstand overwinnen. Drie weken is veel te weinig. Start met kleine, haalbare stapjes en zet die om in concrete afspraken met jezelf, bijvoorbeeld een kwartiertje wandelen na de lunch. Wedden dat je op de duur de smaak te pakken krijgt?