Is er een klimaatarts in de zaal?
De gevolgen van klimaatverandering laten zich voelen: hittegolven, wateroverlast, nieuwe infectieziekten. Dit raakt niet alleen ons leefmilieu, maar ook onze gezondheid – en dus ook de zorg. Bij het Departement Zorg werkt sinds dit jaar een klimaatarts. Jules Vertriest legt hoe hij zorgverleners kan helpen.
Van hittegolven tot wateroverlast
Waar een arts doorgaans een breed medisch domein bestrijkt, legt Jules Vertriest zich volledig toe op de impact van klimaat op onze gezondheid. In zijn team werkt hij samen met biologen en epidemiologen die gespecialiseerd zijn in infectieziekten, vervuiling of organismen die ziekteverwekkers overdragen, zoals muggen. “Juist omdat iedereen vanuit een andere invalshoek kijkt, krijgen we samen een breed en veelzijdig beeld van de link tussen klimaat en gezondheid”, legt hij uit.
De focus van Vertriest ligt vandaag vooral op hitte en overstromingen. “Hittegolven zijn de grootste uitdaging. Ze komen vaker voor, duren langer en zijn intenser dan vroeger. Dat vraagt om actie. Zeker in Vlaanderen zijn sommige regio’s bijzonder kwetsbaar.” Ook wateroverlast brengt risico’s met zich mee. “Het gevaar voor de bewoners is groot. Besmet water kan ziektes verspreiden. Huizen die onder water hebben gestaan, hebben te maken met hardnekkige schimmelvorming. Ook dat zijn ernstige gezondheidsrisico’s.”
Kwetsbaarheid zit niet alleen in het klimaat, maar ook in de leefomstandigheden. “Wie in een slecht geïsoleerd huis woont, in een stad waar het ’s nachts amper afkoelt en waar weinig groen is, kan de warmte nauwelijks buitenhouden. Maatschappelijk kwetsbare groepen en ouderen lopen daardoor extra risico.”
Zorginstellingen voorbereiden
Klimaatverandering treft niet enkel de burger, maar ook de zorgsector. “Zijn woonzorgcentra of psychiatrische ziekenhuizen voorbereid als hun gebouwen onder water komen te staan? Weet iedereen wat te doen bij extreme hitte? Dat zijn vragen die vandaag al relevant zijn en waar we ons op moeten voorbereiden.”
Het Departement Zorg ontwikkelt preventief beleid en werkt daarbij samen met andere beleidsdomeinen. Vertriest: “Klimaat raakt alles. Vanuit het Departement Zorg kijken wij naar de gezondheidseffecten, maar de oplossingen liggen breder. Hoe richten we onze steden en woningen in? Welke rol kan groen spelen bij het afkoelen van de leefomgeving? En hoe ondersteunen we mensen die de middelen niet hebben om hun huis aan te passen? Samenwerking met andere sectoren en beleidsdomeinen is onmisbaar.”
Hoe kunnen burgers zich wapenen?
Ook burgers kunnen een rol spelen. “Een gezonde levensstijl is de eerste verdedigingslinie”, legt Vertriest uit. “Wie in goede gezondheid verkeert, is minder kwetsbaar bij extreme hitte of andere klimaateffecten. We zien bijvoorbeeld dat mensen met hart- en vaatziekten een hoger sterfterisico hebben tijdens hittegolven. Daarnaast zijn er praktische tips. Hou je woning koel door overdag de rolluiken naar beneden te doen, ’s nachts ramen open te zetten, schaduw te creëren en groen in de buurt te behouden of aan te planten. Kleine ingrepen maken een groot verschil.”
Nieuwe titel
De titel ‘klimaatarts’ klinkt nieuw, maar de werking bestaat al langer. “Vroeger nam een collega-arts deze rol op naast haar andere taken. Intussen is er bewust voor gekozen om er een voltijdse functie van te maken, zodat iemand zich volledig kan toeleggen op klimaat en gezondheid”, legt Vertriest uit. “Voor mij is dit een logische combinatie van mijn twee achtergronden: geneeskunde en bedrijfskunde. Ik kijk graag naar systemen en hoe je die kan sturen. In deze functie kan ik mijn medische kennis koppelen aan dat bredere systeemdenken. Door op beleidsniveau te werken, bescherm je veel meer mensen tegelijk. De totale impact is dus groter.”
Betrouwbare informatie is daarbij cruciaal. “Er circuleert veel informatie over klimaat en gezondheid, maar niet alles klopt. Op de website van het Departement Zorg vind je goed onderbouwde informatie: van hoe je moet omgaan met hittegolven tot de bescherming tegen muggen. Zorgverleners kunnen daar terecht om hun patiënten en cliënten te informeren en praktische tips mee te geven.”
Samen verantwoordelijkheid nemen
Vertriest benadrukt dat klimaatverandering geen ideologisch vraagstuk is, maar een feitelijke realiteit. “Zelfs zonder klimaatverandering zouden we nog altijd te maken krijgen met hittegolven en wateroverlast. Het verschil is dat ze nu vaker en heviger worden. Onze taak is om daar zo goed mogelijk op voorbereid te zijn en mensen zo veel mogelijk te beschermen.”