Het boekhouderseffect
Wat kan er niet door AI kan worden vervangen? Zorg uiteraard. AI kan geen menselijke versie van nabijheid, erkenning en toewijding aanbieden. Wel zijn er heel wat AI-believers die vinden dat mensen op zich vervangbaar zijn door technologie. Mensen zijn feilbare wezens die dromen, lanterfanten en soms ook domme dingen doen. Algoritmes huilen niet en kunnen geen burn-out krijgen. Daarom is het zo belangrijk om de juiste relatie met technologie te ontwikkelen.
Technologie is goed als ze ons helpt om ons als mens te ontwikkelen. De vergrijzing, de krapte op de arbeidsmarkt en de verwachte stijging van de zorgvraag vergroten de druk op innovatie. Ook de zorg zal technologische vooruitgang nodig hebben om voldoende productief te blijven.
Wat dat concreet betekent, heb ik onlangs op de massagetafel bij de kinesist ontdekt. Ik til mijn twee jongste kinderen voortdurend op om speelgoedberen, boeken of koekjes te grijpen. (Deze functie van mezelf kan ook niet door AI worden vervangen.) Als je tussen nul en vier bent, kan je het leven niet alleen aan. Je armen en benen zijn gewoon te kort. Mijn hulp leverde me al veel knuffels op, maar onlangs ook een vervelende schouderontsteking. Na de huisdokter en de medische beeldvorming kwam ik bij de kinesist terecht. Die meldde me dat hij op het digitale platform PacsOnWeb geen echografie terugvond.
Digitalisering betekent dus niet dat alles automatisch in orde komt. Gelukkig had het ziekenhuis waar ik mijn schouder liet onderzoeken een degelijke hulpprocedure. Je kon mailen of bellen. Er was een hulplijn waar echte mensen je vraag beantwoordden. Gelukkig ben ik een assertieve beller. Eén telefoontje en de echografie was terecht. Gelukkig ervaar ik sociale controle, zodat ik tijdig naar de dokter ga. Die drie vormen van toeval tonen in het klein dat ons zorgmodel niet voor iedereen op dezelfde manier werkt. We hebben een royaal zorgsysteem. Maar als je niet zelfredzaam bent en als je geen sociaal netwerk hebt, dan kom je makkelijker in de problemen.
De Servisch-Amerikaanse econoom Branko Milanović heeft veel geschreven over ongelijkheid. Hij benadrukt dat ongelijkheid niet overal en altijd op dezelfde manier werkt. Honderd jaar geleden was er bij ons geen tekort aan sociale controle of informele zorg. Wanneer Milanović de mogelijke impact van AI op werk beschrijft, dan hoopt hij op wat hij een beetje stout het ‘boekhouderseffect’ noemt. Geen kwaad woord uiteraard over boekhouders – ze vormen net als zorgkundigen een knelpuntberoep. Het gaat erom dat mensen worden ontlast van vervelende en repetitieve taken. Dat geeft hen de vrijheid om werk te verrichten dat meer betekenis, bevrediging en erkenning biedt. Is dat niet wat ook de zorg nodig heeft?
Harold Polis