De genderkloof in de gezondheidszorg

Gendersensitieve zorg houdt in dat gezondheidszorg afgestemd wordt op de specifieke behoeften van zowel mannen als vrouwen. "Gendersensitieve zorg is eigenlijk een moeilijk woord voor zorg op maat voor mannen en vrouwen. Dit lijkt vanzelfsprekend, maar is vandaag nog steeds niet de norm, omdat jarenlang onderzoek vooral op mannen is gericht”, vertelt Ann Dewalque van Rebelle. Dit heeft ertoe geleid dat ziektes en symptomen veelal beschreven zijn vanuit het perspectief van het mannenlichaam, waardoor vrouwen vaak minder adequate zorg ontvangen.

Een frappant voorbeeld hiervan is het verschil in symptomen bij hartaanvallen. Lien Willaert licht toe: "Het typische patroon van symptomen van een hartaanval zoals we die kennen uit films – pijn op de borst, uitstralende pijn naar de linkerarm en plots in elkaar zakken – komt bij vrouwen slechts in één op de acht gevallen voor. Hierdoor worden de symptomen bij vrouwen vaak niet herkend, wat leidt tot een grotere kans op overlijden. Het herkennen van deze verschillen is dus cruciaal, want het kan letterlijk levens redden.”

Genderkloof

De oorsprong van dit gebrek aan kennis ligt diep verankerd in de geschiedenis van medisch onderzoek en opleiding. "Vrouwen werden lange tijd gezien als 'kleine mannen', waarbij de focus van het onderzoek op mannen lag," vertelt Willaert. "Daarnaast werden vrouwen vaak uitgesloten van onderzoek vanwege hun complexe hormonale cyclus en de mogelijkheid om zwanger te worden. Dit heeft geleid tot een grote 'gender data gap' in ons begrip van het vrouwenlichaam en hoe het gezond blijft of ziek wordt."

Deze datakloof heeft grote gevolgen. Zo worden bepaalde risicofactoren voor hart- en vaatziekten, zoals zwangerschapsdiabetes, vaak niet meegenomen in de preventie en behandeling van vrouwen. Lien benadrukt dat het probleem begint bij de preventie: "Veel artsen staan er niet bij stil dat een vrouw die zwangerschapsdiabetes heeft gehad, later in haar leven een verhoogd risico heeft op hart- en vaatziekten. Ook bij andere aandoeningen zijn behandelingen en medicaties niet altijd afgestemd op de specifieke noden van het vrouwenlichaam.”

Structurele verandering

Vzw Rebelle zet zich in voor de bestrijding van genderongelijkheid met een specifieke focus op gezondheid. De organisatie voert onder andere campagnes om het brede publiek en zorgverleners bewust te maken van de noodzaak van gendersensitieve zorg. Dewalque vertelt over hun inspanningen: "We hebben acties gevoerd om mensen te informeren over de verschillen in symptomen bij hart- en vaatziekten. Daarnaast zijn we ook in gesprek gegaan met zorgverleners, bijvoorbeeld in het Universitair Ziekenhuis Brussel, om hen bewuster te maken van deze problematiek." Met hun podcastreeks Rebelle Openhartig over het vrouwenhart en gendersensitieve zorg, won Rebelle dit jaar een award op de Belgian Podcast Awards.

Naast het sensibiliseren van het publiek en zorgverleners, richt vzw Rebelle zich ook op belangenbehartiging op politiek niveau. Willaert legt uit: "Als we echt structurele verandering willen, moeten de spelregels veranderen. Bijvoorbeeld door het verplicht opnemen van mannen en vrouwen in het testpubliek én de verzamelde data ook op te splitsen naar geslacht. Op dit moment is dit slechts een aanbeveling, geen verplichting."

Symposium

Een belangrijke stap in het creëren van bewustwording onder zorgverleners was het symposium dat Solidaris in samenwerking met vzw Rebelle organiseerde op 11 oktober jongstleden in Brussel. Tijdens dit evenement werden zorgverleners aangespoord om na te denken over hoe zij gendersensitieve zorg in hun dagelijkse praktijk kunnen integreren. Willaert benadrukt het doel van het symposium: "We wilden vooral het zaadje planten bij zorgverleners om na te denken over hoe ze samen beter kunnen zorgen voor iedereen, ongeacht geslacht, kleur of gender. We hopen een netwerk van zorgprofessionals te creëren, mensen die zich inzetten voor gendersensitieve zorg en daarmee het pad effenen voor structurele verbeteringen in de gezondheidszorg.”

Belang van opleiding

Om echte verandering te bewerkstelligen, is het volgens Willaert en Dewalque essentieel dat de zorgsector gendersensitief wordt opgeleid. "We zouden graag zien dat er in de opleidingen veel meer aandacht komt voor dit thema," zegt Willaert. “Momenteel wordt dit onderwerp vaak in slechts één les behandeld, terwijl het een integraal onderdeel zou moeten zijn van de hele opleiding.”

Daarnaast pleit vzw Rebelle voor een voortrekkersrol van zorginstellingen in het verzamelen en analyseren van geslachts- en genderspecifieke data. Willaert: "Als zorginstellingen deze data bijhouden en delen, kan er veel waardevolle kennis worden opgedaan die de zorg voor iedereen ten goede komt."

Toekomstperspectief

Hoewel er al veel vooruitgang is geboekt, is er nog een lange weg te gaan voordat gendersensitieve zorg de norm wordt. Dewalque wijst op positieve ontwikkelingen, zoals het Isala-project van de Universiteit Antwerpen, dat zich richt op onderzoek naar vaginale gezondheid. Toch benadrukt ze dat er nog veel werk aan de winkel is: "We hebben te maken met een gigantische historische achterstand die niet zomaar weggewerkt is."

Willaert voegt hieraan toe dat er ook internationaal inspirerende voorbeelden zijn, zoals in Nederland, waar al jaren werk wordt gemaakt van gendersensitieve zorg. "Nederland is een heel mooi voorbeeld," zegt ze. "Daar is door de overheid budget vrijgemaakt om zorgopleidingen door te lichten en te verbeteren. Dat proces heeft zijn waarde bewezen."