kinderen & jongeren
Cachet op slot
Jongeren delen hun ervaringen met vrijheidsbeperkende maatregelen
14.01.2025
Vrijheidsbeperkende maatregelen (VBM), zoals afzondering en fixatie, hebben een diepe en blijvende impact op jongeren. In de nieuwe vorming van Cachet vzw vertellen jongeren zelf wat deze ervaringen met hen hebben gedaan. Volgens Kris Clijsters van Cachet vzw is dat precies het doel: “We willen zorgverleners laten voelen wat het betekent om als jongere afgezonderd of gefixeerd te worden.”
De vorming is ontwikkeld door Cachet vzw, een netwerk dat jongeren samenbrengt die ervaring hebben met de jeugdzorg. “Cachet op slot” is gebaseerd op de persoonlijke verhalen en ervaringen van jongeren die met afzondering en fixatie te maken hebben gehad. Door middel van beeld- en geluidsfragmenten, aangevuld met live getuigenissen van jongvolwassenen die deze ervaringen hebben meegemaakt, worden deelnemers geconfronteerd met de emoties en gedachten van jongeren op zulke momenten.
“Jongeren benoemen vaak dat ze zich op dat moment machteloos, woedend en waardeloos voelen,” vertelt Clijsters. “Ze ervaren het alsof ze weggestoken worden, alsof niemand tijd in hen wil investeren.” Een specifiek thema dat vaak besproken wordt, is het gebruik van camera’s in afzonderingsruimtes. “Jongeren geven aan dat ze zich hier constant bekeken voelen”, legt Clijsters uit.
“Daarnaast kan een gebrek aan communicatie voor extra frustratie zorgen. Jongeren begrijpen vaak niet waarom ze in afzondering zitten en voelen zich op zulke momenten een probleem dat de begeleiding liever uit de weg gaat.”
Hoe kan het anders?
De vorming biedt niet alleen getuigenissen, maar ook concrete aanbevelingen van jongeren zelf. Het belangrijkste uitgangspunt? Gebruik afzondering en fixatie alleen als laatste redmiddel. Maar als het echt niet anders kan, is communicatie essentieel. “Jongeren vragen om duidelijke uitleg: vooraf, tijdens en achteraf”, legt Clijsters uit. “Nazorg is minstens zo belangrijk. Ga in gesprek over wat er is gebeurd, wat de aanleiding was en hoe jullie dit in de toekomst kunnen voorkomen. Laat zien dat je samen met hen naar oplossingen zoekt.”
Ook tijdens een afzondering kan een menselijke aanpak veel verschil maken. “Ga af en toe eens kijken hoe het is met de jongere of sta even in het deurgat, laat weten dat je er bent. En bied perspectief: leg uit hoe lang de afzondering duurt en wat ze kunnen verwachten”, zegt Clijsters. Verder laten jongeren weten dat de kale, prikkelarme ruimtes vaak meer kwaad dan goed doen. “Veel jongeren geven aan dat ze net iets nodig hebben om zich aan vast te houden – muziek, een boek, iets om naar te kijken – om hun gedachten tot rust te brengen.”
“Ons doel is vooral dat deelnemers echt begrijpen wat vrijheidsbeperkende maatregelen met jongeren doen”, zegt Clijsters. “Door het perspectief van jongeren te belichten, hopen we dat professionals bewuster omgaan met deze interventies.”