Oog voor gezondheidsvaardigheden

Het Vlaams Instituut Gezond Leven moedigt heldere communicatie in zorg- en hulpverleningscontexten aan. Mensen met minder gezondheidsvaardigheden lopen een groter risico om minder gezond te zijn. Daar kunnen professionals in zorg en welzijn verandering in brengen, bijvoorbeeld door beperkte gezondheidsvaardigheden te herkennen, en er rekening mee te houden in schriftelijke en mondelinge communicatie.

De oplossing voor beperkte gezondheidsvaardigheden ligt dus niet alleen bij de patiënt of cliënt. Professionals en organisaties kunnen informatie laagdrempelig aanbieden zodat patiënten met uiteenlopende gezondheidsvaardigheden er iets mee kunnen doen. Een gezondheidsvaardige organisatie maakt het voor haar doelgroepen zo makkelijk mogelijk om gezondheidsinformatie te vinden, te begrijpen en te gebruiken, met aandacht voor mensen met verschillende niveaus van gezondheidsvaardigheden. 

Indicatoren en signalen

Lage gezondheidsvaardigheden kan je herkennen aan een aantal indicatoren en signalen. Wie ouder is, een lager of geen diploma heeft, of beperkte kennis van het Nederlands kan lagere gezondheidsvaardigheden hebben. Als iemand weinig vragen stelt, adviezen niet volgt, of medicatie niet op de juiste manier gebruikt, kunnen dit ook indicatoren zijn. Natuurlijk betekent de aanwezigheid van één signaal nog niet dat iemand lage gezondheidsvaardigheden heeft. Soms kunnen mensen lage gezondheidsvaardigheden ook goed verstoppen.

Warm welkom en open houding

Hoe ga je om met mensen met lage gezondheidsvaardigheden? Zorg voor een warm welkom en open houding, zonder oordelen. Maak gezondheidsvaardigheden bespreekbaar. Vraag bijvoorbeeld: “Veel mensen hebben moeite met het invullen van formulieren, hoe is dat voor u?” Praat rustig, gestructureerd en duidelijk, en gebruik handgebaren. Laat af en toe een pauze vallen tijdens een gesprek. Vraag of de patiënt of cliënt alles goed begrepen heeft met de terugvraagmethode: “Ik wil weten of ik het goed heb uitgelegd. Kan je me even zeggen wat ik verteld heb?”.

Visueel materiaal kan helpen om dingen uit te leggen, een gesprek op gang te brengen en mensen stimuleren om vragen te stellen. Zo moedigt de campagne ‘Vertel me eens’ van de FOD Volksgezondheid elke patiënt aan om tijdens een consult drie essentiële vragen te stellen. Wat is mijn situatie? Hoe pakken we dit samen aan? Waarom is dit belangrijk voor mij? In geschreven communicatie let je best op toegankelijke taal met korte woorden, een duidelijke structuur en logische opbouw. Zorg in de vormgeving voor voldoende structuur door bijvoorbeeld het aantal woorden per pagina te beperken, witruimtes in te lassen en voldoende tussentitels te gebruiken.

Het belang van aandacht voor gezondheidsvaardigheden

Mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden lijden vaker aan chronische ziekten, belanden vaker op spoed en in het ziekenhuis en overlijden vroeger. De meerwaarde van een gezondheidsvaardige organisatie voor de zorggebruikers is dus duidelijk. Informatie en dienstverlening die afgestemd zijn op de gezondheidsvaardigheden van de zorggebruiker of die erop gericht zijn ze te versterken, dragen bij tot een betere gezondheid en een beter welzijn. Aandacht hebben voor gezondheidsvaardigheden heeft niet alleen voordelen voor de patiënt of cliënt, maar ook voor de zorgorganisatie. Er kan efficiënter gewerkt worden, medewerkers ervaren meer werkgeluk en voldoening en het imago van de organisatie verbetert.

Richtinggevend kompas

Het Vlaams Instituut Gezond Leven vzw werkte aan een kompas dat richting geeft in dit proces. Het kompas is gebaseerd op een klassiek changemanagementproces en overloopt de nodige stappen in een veranderingstraject: van draagvlak creëren en prioriteiten stellen, tot acties plannen, monitoren en evalueren. Het kompas biedt ook praktische richtlijnen en tools, zoals een reflectietool. Het aanbod is ontwikkeld voor eerstelijnsorganisaties, zowel in de zorg- als welzijnssector.

>> Het kompas van Vlaams Instituut Gezond Leven vind je op www.gezondleven.be/themas/gezondheidsongelijkheid

>> De materialen van de campagne ‘Vertel me eens’ vind je terug op www.drievragen.be