Onze smartphone is erger dan een weegschaal
We zijn gemiddeld te dik. Punt. Ik ook weer als ik mijn BMI bereken. Naar goede gewoonte ben ik daarom een heldhaftige strijd tegen de kilo’s begonnen. Het is niet mijn eerste keer, dus ik weet waar ik aan toe ben. Ik neem gezwind de trap. Ik knabbel op rijstwafels. Ik doe aan intermittent fasting – wat eigenlijk in mensentaal betekent dat ik ’s avonds geen doos koekjes opeet. En ik vind rust wanneer ik de rapporten van Sciensano leest. Ze leren me namelijk dat ik niet alleen sta.
Ongeveer de helft van de Belgische bevolking (drie jaar en ouder) kampt met overgewicht. Van die gewichtige helft heeft 18% obesitas. Bij ouderen liggen die percentages nog hoger. Ook kinderen ontsnappen er niet aan. Het ergste is dat die zware cijfers al ruim tien jaar stabiel zijn. Het is alsof we er, volledig ten onrechte, aan gewend zijn geraakt. Nog zo’n mokerslag van een feit: obesitas is de afgelopen veertig jaar zo goed als verdrievoudigd. Al die kilo’s vergroten het risico op hart- en vaatziekten. Je leeft minder lang.
De Nederlandse voedselprofessor Jaap Seidell analyseert in zijn boek Grenzen aan de gulzigheid. Gezond eten in een ziek systeem hoe ons huidige voedselsysteem gezonde keuzes bemoeilijkt. De toename van welvaartsziekten is niet zozeer een kwestie van individueel falen, maar komt voort uit een ongezond voedselsysteem dat overconsumptie uitlokt.
Overgewicht vergroot niet alleen de kans op diabetes, het is ook een mindfuck. Je zelfbeeld krijgt een flinke deuk. Niet iedereen doet vlot aan body positivity. De schoonheidsidealen in onze samenleving zijn onhaalbaar voor de meesten van ons. Sociale media zijn in dat opzicht erger dan een weegschaal. We scrollen door beelden die steeds vaker gepimpt zijn of volledig fake. Overal perfecte lichamen. Techbedrijven beslissen wat we zien en hoe we gevoelens vormen. Vooral kwetsbare mensen zijn daar de pineut van. Obesitas komt dubbel zo vaak voor onder laagopgeleiden dan onder hoogopgeleiden.
Volgens Seidell is ons voedselsysteem de grote schuldige: ultrabewerkte, uiterst ongezonde producten zijn alomtegenwoordig en worden actief gepromoot. Frisdrank, kebab, frieten en ongezonde suikers zijn nog steeds beschikbaarder dan gezonde voeding. In elk geval zijn de marges van de voedselindustrie op al die rommel hoger dan bij gezonde voeding.
De parallel tussen de voedselindustrie en sociale media is onloochenbaar. Het zijn twee systemen die genadeloos inspelen op onze zwaktes.
Seidell benadrukt het belang van onbewerkte producten, zoals groenten, fruit en volkoren granen. Hij pleit voluit voor overheidsingrijpen, zoals belastingen op ongezonde voeding en strengere marketingregels. Het nieuwe Nederlandse kabinet overweegt bijvoorbeeld een progressieve suikertaks in te stellen, zodat ongezond eten actief wordt ontraden. Aan die discussie zullen ook wij wellicht niet ontsnappen. Zal het volstaan om te verhinderen dat een welvaartstaat zieke mensen voortbrengt? We zullen ons ook moeten bevrijden uit de klauwen van sociale media. Gezond zijn betekent vandaag zowel minder suikers als minder schermtijd.
Harold Polis