Hoe gaan we evenwichtig en ontspannen om met eten?

Bij afwisselend eten denken we bijna automatisch aan wat er op ons bord ligt. Maar afwisselend eten heeft ook te maken met hoe we eten en de manier waarop we naar voeding en eetgedrag kijken. Dit is samen te vatten in vier eetvaardigheden: gestructureerd, genoeg, genieten en gevarieerd eten. Evenwicht tussen de vaardigheden is daarbij belangrijk: ze kunnen niet zonder elkaar.

De vier eetvaardigheden

Genieten van eten: eten is leuk, voeding mag lekker zijn en genieten van eten en van de gegeten hoeveelheid mag. Wie gevarieerd eet, zorgt voor voldoende afwisseling en nieuw voedsel schrikt niet af. Durf proeven en weet dat je kan leren iets lekker te vinden. Om genoeg te eten leer je luisteren naar je lichaam tijdens het eten: heb je al genoeg of nog honger? Met regelmaat en planning in de maaltijden, tussendoortjes en wat er gegeten wordt, eet je gestructureerd.

Haperen in eetvaardigheden

De vier G’s kunnen niet zonder elkaar. Genieten van eten gaat samen met de vaardigheden rond het luisteren naar honger en verzadigingssignalen (genoeg), de vaardigheden om evenwichtige maaltijden samen te stellen en te plannen (gestructureerd), en de durf om te variëren en om nieuwe smaken en voeding te proberen (gevarieerd). Als er een onevenwicht is, hapert het eetgedrag. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren wanneer je te veel nadruk legt op structuur, planning en wat je eet, zodat je niet meer kan genieten. Dit kan ook gebeuren als je net te veel nadruk legt op genieten, zodat er geen vaste eetstructuur is of je moeite hebt om naar hongersignalen te luisteren. Bij te eenzijdig eten of als je het moeilijk hebt om onbekende voeding te proberen, komt het genieten van eten in het gedrang. Onderzoek toont aan dat er een relatie is tussen competent eetgedrag en eetproblemen/eetstoornissen: mensen die hoog scoren op competent eetgedrag rapporteren minder symptomen en kenmerken van eetstoornissen.

Kan je competent eetgedrag aanleren?

Uit onderzoek blijkt dat kinderen die ouders met goede eetvaardigheden hebben, zelf ook vaker over goede eetvaardigheden beschikken. Eetvaardigheden lijken dus in gezinnen aan elkaar te worden doorgegeven. Maar ook op latere leeftijd, als volwassene, kan je de eetvaardigheden nog aanleren.

Communiceer als een Body Buddy

De manier waarop we praten over eten, gewicht en uiterlijk heeft invloed op hoe mensen naar zichzelf kijken en hoe ze zich voelen. Als zorgverlener, vriend of familielid kan je mee bijdragen aan een omgeving waarin mensen zich goed voelen in hun lichaam. Dit kan je doen door mensen rondom je te helpen om mythes en stereotypen te doorbreken, en te zorgen voor een positieve omgeving die lichaamstevredenheid versterkt.

Denk aan de mythe van het bereikbare schoonheidsideaal. Als je het maar hard genoeg wil, kan je door de juiste dingen te eten en de juiste oefeningen te doen een lichaam krijgen dat voldoet aan het schoonheidsideaal. Feit is dat niet iedereen op dezelfde manier spiermassa opbouwt en gewicht verliest. Je kan niet zomaar vet verliezen op één plaats van je lichaam. En compensatiemechanismen maken gewichtsverlies op lange termijn moeilijk. Het is ook een mythe dat het je ‘eigen schuld’ is als je te veel of te weinig weegt. Maar feit is dat er heel veel factoren zijn die iemands gewicht beïnvloeden. Het gaat niet alleen over wat je eet. Ook erfelijkheid, context, interne fysische processen en psychologie spelen mee. Een derde hardnekkige mythe is dat je gezond bent als je geen onder- of overgewicht hebt. Feit is dat op basis van gewicht alleen je niet kan zeggen of iemand gezond is. Gezondheid wordt bepaald door een samenspel van verschillende factoren.

Wat doen deze mythes met ons? Mensen voelen zich schuldig over hoe ze eruitzien en proberen wanhopig controle te krijgen over hun lichaam. De gevolgen? Het metabolisme kan in de war raken, eet- en beweeggedrag raakt verstoord, denken en voelen raken van streek. Uiteindelijk raken mensen ook positieve levensenergie kwijt en raken ze soms geïsoleerd, omdat ze niets meer willen ondernemen waar mogelijk eten of drinken aan te pas komt.

Leg dus liever de nadruk op een algemene gezonde levensstijl, eerder dan op gewichtsverlies. Dat laatste heeft vaak een averechts effect. Diëten kan helpen bij allergieën of diabetes, maar promoot je best niet voor gewichtsverlies. Focus op het innerlijk, in plaats van op het uiterlijk. Ook positieve boodschappen over uiterlijkheden leggen nog altijd de nadruk op het lichaam. Liever ‘body neutrality’ dan ‘body positivity’ dus. Hanteer een brede definitie van gezondheid: een gezonde levensstijl heeft niet alleen te maken met eten en gewicht, maar ook met plezier beleven aan bewegen, jezelf kunnen accepteren zoals je bent, goed met emoties omgaan, goed slapen en je verbonden voelen met anderen.

>> Meer weten over evenwichtig en lekker eten, leuk bewegen en lief zijn voor jezelf en je lichaam? Kijk op eetexpert.be