Drijfveren en drempels voor condoomgebruik

“Het was al lang geleden dat we een grote bevraging gedaan hadden, maar uit internationale cijfers bleek dat condoomgebruik afneemt”, verklaart onderzoekster Eva Koppen de aanleiding van het onderzoek. “Condooms bestaan al lang, en we weten hoe goed ze werken. We monitoren hoe vaak ze gebruikt worden. Maar nu wilden we ook kijken naar wat er achter die gebruikscijfers zit. Hoe beleven mensen condoomgebruik? Wat vinden mensen van condooms? Waarom gebruiken ze die wel of niet? Wat vinden ze storend of juist fijn? Vaak zijn er duidelijke drijfveren, maar zijn er ook drempels. Een andere focus van het onderzoek was de vraag of mensen vlot over condooms kunnen praten, zo ja met wie.”

Goede bedoelingen, praktische bezwaren

“Een condoom gebruiken is geen afweging die mensen één keer maken, maar elke keer opnieuw”, legt Eva uit. “Elke keer dat je seks hebt, kies je er opnieuw wel of niet voor. Daar spelen veel factoren een rol in. Als seks onverwacht is, kan dat ertoe leiden dat je geen condoom gebruikt. Of als de condooms niet binnen handbereik liggen, bijvoorbeeld omdat je seks hebt in de badkamer terwijl de condooms naast je bed liggen. Goede bedoelingen zijn er vaak wel, maar praktische bezwaren ook.”

Opvallend is dat de prijs vaak ook een bezwaar is, vooral voor jongeren. “Drie vierde van de deelnemende jongeren vindt condooms te duur. Een derde gaf aan het condoom al eens achterwege te laten omwille van de prijs. Het is belangrijk te vermelden dat we geen representatieve steekproef hadden voor het onderzoek. We hebben mensen ondervraagd die spontaan ingingen op onze oproep. Onze deelnemers waren relatief kansrijk in vergelijking met de algemene bevolking. Dat zou kunnen betekenen dat in werkelijkheid die aantallen nog hoger liggen.”

Meer emotie graag

Er zijn ook psychologische bezwaren tegen condooms, vertelt Eva: “Mannen kunnen onzeker worden door de onderbreking die het condoom vereist, wat kan leiden tot erectieverlies. Ook bij vrouwen speelt die onzekerheid mee. We vroegen wat mensen belangrijk vinden bij seks. Antwoorden waren ‘heel dicht bij elkaar zijn’, ‘niets denken’, ‘loslaten’ en ‘samen in een flow zitten’. Allemaal dingen waar condooms lijnrecht tegenover staan. Je moet er bewust mee bezig zijn en nadenken. Door de fysieke barrière hebben mensen het gevoel minder dicht bij elkaar te zijn. De promotie van condooms is vaak nog te sec en te praktisch: het voorkomt soa's, dus gebruik het gewoon. We mogen daarin best wat meer rekening houden met de emoties die mensen voelen bij het gebruik van condooms. Zo kunnen we jongeren ook leren dat ze het condoomgebruik best vooraf al eens ter sprake brengen. Op het moment van de waarheid kan het soms moeilijk zijn om erover te praten. Een eerste keer is vaak al spannend genoeg!”

Praten en testen

Leerkrachten praten erover tegen hun leerlingen, maar zijn er ook zorgberoepen die condooms mee kunnen promoten? “Uit onze focusgroep bleek dat geen enkele beroepsgroep specifiek het mandaat heeft om over condooms te praten. Iedereen kan het doen”, aldus Eva. “Zorgverleners kijken vaak naar elkaar. Gynaecologen en huisartsen zien het wel als hun taak, maar voor vroedvrouwen en verpleegkundigen blijkt het minder evident. Ik denk bijvoorbeeld ook aan straathoekwerkers of welzijnswerkers die in contact komen met sekswerkers of kwetsbare groepen. Uit de interviews bleek dat een poster of een pot condooms in de praktijkruimte een goede gespreksopener kunnen zijn.”

Wie zegt geen condoom te willen gebruiken omdat het niet fijn voelt, zou verschillende types condooms moeten testen. Eva legt uit: “Het kan gaan over de maat, maar ook over de textuur, de dikte of het materiaal waarvan het condoom is gemaakt. De juiste pasvorm is belangrijk, net als bij schoenen. Die passen we ook eerst voordat we ze dragen. Waarom zouden we dat met condooms niet doen? Probeer condooms niet af te schrijven na één slechte ervaring. Je loopt toch ook niet op blote voeten omdat één type schoen niet goed aanvoelde?”

Handvatten voor het leven

Eva vindt het spijtig dat seksuele en relationele vorming tegenwoordig geen plaats meer krijgt in de leerdoelen op school. Aandacht voor dit thema is nu afhankelijk van de goodwill van de scholen. “Dat zijn handvatten die je aanreikt voor de rest van het leven, bijvoorbeeld over wensen en grenzen aangeven. Als er onenigheid is over het condoomgebruik, valt wel eens de vraag: ’Vertrouw je me niet?’ Het gaat niet over vertrouwen. Iedereen die ooit seks heeft gehad, kan een soa hebben. Je kan dan gerust antwoorden: ‘Ik wil óns beschermen.’ Seksuele vorming focust vaak op de gevaren van seks, maar dat werkt niet altijd. Benoem ook positieve zaken: door goed gedrag win je iets, focus dus niet alleen op wat je verliest door het niet te doen. Uit ons onderzoek bleek dat er toch hier en daar nog wat verlegenheid heerst om erover te praten, zowel bij ouders, jongeren, als bij leerkrachten.”

>> Lees het volledige rapport of schrijf je in voor één van de gratis webinars voor wie werkt in zorg, welzijn en onderwijs, via www.grootcondoomonderzoek.be.