Witboek van minister Jo Vandeurzen: vermaatschappelijkt beleid voor personen met handicap
Zoveel mogelijk gewoon in de samenleving en zo weinig mogelijk uitzonderlijk. Dat is de basis van ‘Perspectief 2020: nieuw ondersteuningsbeleid voor personen met een handicap', het langverwachte Witboek van Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin Jo Vandeurzen.
In plaats van gehandicapten als zorg- en hulpbehoevend te benaderen moet de meerderheid onder hen zoveel mogelijk aan de samenleving kunnen deelnemen. Om dit mogelijk te maken moeten de sector en het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap (VAPH) door een veranderingstraject. Ook wil minister Vandeurzen het sociaal ondernemerschap in de sector bevorderen.
Toenemende vraag
De tegenstelling tussen de almaar grotere kredieten voor personen met een handicap (plus 36% tussen 2004 en 2009) en de groeiende lijst mensen die wachten op ondersteuning is ontnuchterend. De groei van de wachtlijst moet correct worden geïnterpreteerd, want niet alle registraties zijn even urgent en er zijn dubbeltellingen. Een uitbreiding van de capaciteit in de sector gebeurt dus beter niet blind.
De zorgvraag neemt toe door een betere registratie, diagnose, zorg en overleving. Bovendien hanteert de VN-Conventie voor de rechten van personen met een handicap een ruimere definitie van het woord ‘handicap' dan voorheen en eist ze voor gehandicapten ‘inclusieve levenstrajecten'. Minister Vandeurzen wil daarom de zorg zoveel mogelijk ‘vermaatschappelijken' - deel laten uitmaken van de samenleving - en wil vermijden dat die zorg van de maatschappij wordt afgezonderd.
Toegankelijke zorg
Voorlopig moet een persoon met een handicap die ondersteuning wenst, zich eerst laten registreren en bij het VAPH een inschrijvingsprocedure doorlopen. Alleen dan is hij erkend om toegang te krijgen tot verschillende soorten ondersteuning. Dit is ‘niet-rechtstreeks toegankelijke hulp'. Maar er zijn vragen waar het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap (VAPH) zonder procedure aan tegemoet zou kunnen komen voor een kostprijs die soms zelfs lager ligt dan die van de inschrijvingsprocedure.
Ook de toekenningsprocedure kan beter. Een onderzoek naar de ‘zwaarte' van de zorg die een gebruiker nodig heeft, leverde een ‘zorgzwaarte-instrument' op. Op basis van dat instrument kan de financiering van voorzieningen meteen mee worden vereenvoudigd.
Juridisch afdwingbaar recht op zorg in een inclusieve samenleving
Minister Jo Vandeurzen wil tegen 2020 twee doelstellingen verwezenlijken:
| In 2020 is er een zorggarantie voor personen met een handicap met de grootste ondersteuningsnood; ze krijgen zorg in de vorm van zorg en assistentie in natura of in contanten.
| In 2020 genieten goed geïnformeerde gebruikers vraaggestuurde zorg en assistentie in een inclusieve samenleving
Wat zijn de zogenaamde kritische succesfactoren om de doelstellingen te halen? In zijn Witboek definieert de minister de groep "met de grootste ondersteuningsnood". De minister wil uiteindelijk een "juridisch afdwingbaar recht op zorg" bereiken en "vraaggestuurde zorg en assistentie".
De zorgverstrekking in Vlaanderen wordt totnogtoe grotendeels door het aanbod gestuurd. De welzijns- en gezondheidssector moeten echter aan de vraag van de cliënt tegemoetkomen. Dit veronderstelt een vernieuwing van de zorg. Erkende voorzieningen moeten hun zorgaanbod dichter bij de gehandicapte brengen, het liefst en waar mogelijk, in de gewone samenleving, bij de mensen thuis. Dit noemt Vandeurzen de "vermaatschappelijking van de zorg".
Geschikte zorg en goede informatie
Alle zorgverstrekkers moeten volgens Vandeurzen samenwerken om de cliënt het beste aanbod te doen waaruit hij kan kiezen. Dat houdt ook in dat cliënten in adviesorganen hun zeg hebben in de besluitvorming over de kwaliteit van zorg en ondersteuning.
De verantwoordelijkheid voor het zorgbeleid voor personen met een handicap is volgens Vandeurzen geen exclusieve aangelegenheid van de gehandicaptensector, maar een sectoroverschrijdend verhaal. Een verhaal dat afspraken veronderstelt met het beleidsdomein wonen en met de sociale huisvestingssector in het bijzonder. "Alle welzijnssectoren moeten hun dienstverlening ter beschikking stellen van personen met een handicap," zo staat in het Witboek.
Bovendien zouden cliënten in 2020 toegang moeten hebben tot alle beschikbare informatie. Ze moeten weten welke ondersteuning mogelijk is. Er komt een informatieloket dat cliënten in verbinding brengt met de juiste diensten en hen informeert over hun rechten. Via dat informatieloket kan de cliënt in 2020 zijn behandelingstraject en persoonlijk dossier consulteren. Cliënten met een (vermoeden van) handicap krijgen een coach die hen helpt een zorgvuldig beeld te krijgen van de verwachtingen en mogelijkheden. Dat leidt tot een ondersteuningsplan of zorgtraject.
Meer capaciteit voor de sector
Om een zorggarantie te verwezenlijken moet de capaciteit van de zorgverstrekking vergroten. Vandeurzen doet beroep op een meerjarenuitbreidingsplan. Voor de periode 2011-2014 bestaat dat al. Een belangrijk onderdeel van het ondersteuningsbeleid is een nieuwe inschrijvingsprocedure die rechtstreeks toegankelijke hulp (zorg en assistentie in natura, individuele materiële bijstand, cash assistentiebudgetten) mogelijk maakt voor volwassenen met een handicap. Op die manier worden ze volgens een eenduidige methode geholpen en belanden ze niet op een wachtlijst.
Regisseren en responsabiliseren
Behalve zorggradatie is zorgregie een belangrijk begrip in het Witboek. Zorg kan pas goed geregisseerd worden als er overal voldoende plaats en ondersteuningscapaciteit is. Een verfijnde toekenningsprocedure werkt pas goed als er voor elke toekenning een aanbod is. Zorgregie moet een rechtvaardig en transparant beleid mogelijk maken en een correcte afstemming van vraag en aanbod.
Voorzieningen in de gehandicaptensector werken vandaag volgens ingewikkelde regels voor vergunningen, capaciteit, erkenningen, bezettingsgraad, budgetten, programmering. Het gevolg van die zware en veelvuldige procedures is een voortdurend tekort aan plaatsen. En de subsidiëring is vandaag niet op maat van de zorgzwaarte van cliënten. "In 2010 besteden we 0,9 miljard euro aan de ambulante, de semi-ambulante en de residentiële sector", verduidelijkt Jo Vandeurzen. "Willen we in 2020 een zorggarantie verwezenlijken, dan moeten we vanaf volgend jaar het sociale kapitaal zo inzetten dat we met dezelfde zorgverstrekkers méér gebruikers op een even goede of zelfs betere manier kunnen ondersteunen. De ombouw van dienstverlenende instanties naar sociale ondernemers zal daarbij helpen."
Geschreven door Nico Krols op 31/08/10 in de categorieën Weliswaar, Beleid en Handicap
