Weliswaar

Koen De Graeve over 'Tot Altijd', de dood, en vooral, het leven: "Ik wilde mijn demonen in de ogen kijken"

Koen De Graeve kent u al als de slagersknecht in de reeks Van Vlees en Bloed, als de zatte Celle in de film De Helaasheid der Dingen of van zijn weergaloze theatervertolking van Oblomow. Tot Altijd van regisseur Nic Balthazar is een gevoelige, moedige en belangrijke film die het leven schetst van de politiek geëngageerde Mario Verstraete. Hij was een terminale MS-patiënt die de strijd voerde om in België legaal met euthanasie te kunnen sterven. Koen De Graeve vertolkt treffend de voor hem atypische hoofdrol. "Die rol kwam dicht bij wat ik zelf enkele jaren geleden had meegemaakt met mijn moeder die na een slepende ziekte is overleden. Dus ik wilde niet van de zijkant toekijken. Deze rol gaf me de gelegenheid om mijn demonen in de ogen te kijken."

Wat trok jou aan in de rol van de eerste Vlaamse euthanasiepatiënt?
Koen De Graeve: “Nic Balthazar had me vroeger al wel eens laten weten dat hij iets met me wilde doen. En nu stelde de gelegenheid zich. Het script herinnerde me aan wat ik vier jaar geleden met mijn moeder had meegemaakt. Zij stierf ook na een lang gevecht tegen kanker. Niet met euthanasie zoals in de film, maar met palliatieve sedatie. Ik vond dat een enorm heftige periode die me confronteerde met existentiële vragen. Ik vroeg me af hoe ik mijn levenslust intact kon laten, wetende dat ik ooit van mijn geliefden afscheid zou moeten nemen. Dat kwam allemaal te dichtbij om zonder opkijken door te doen. Toen Nic me de rol aanbood, had ik geen zin om van de zijkant toe te kijken. Integendeel, ik wilde erin duiken. En wat me ook benieuwde, was hoe mensen als Mario Verstraete besluiten om te zeggen: het is nu genoeg geweest, hier stopt het.”

Andere mensen zouden net ontvluchten wat jij ging opzoeken.
“Ik was mijn ritme kwijt. Ik ging meer onder het verlies van mijn ma gebukt dan ik wilde toegeven. Ik was altijd de vrolijke Frans geweest, maar ik voelde me toch stilvallen. En ik kon niet verdragen dat ik dat voor mezelf niet uitgeklaard kreeg. De film kwam als een geschenk, want hij gaf me de gelegenheid om eruit te geraken. Het voelde alsof ik mijn demonen eindelijk in de ogen zou kunnen kijken.”

Er worden veel flauwe grappen gemaakt in de film, maar het rare is dat je dat niet vervelend gaat vinden, wel veeleer aandoenlijk.
“Ik vind dat we in de evenwichtsoefening zijn geslaagd. In een film kan het al snel te zwaar worden zónder grappen of te melig mét te veel grappen. Ik weet uit mijn ervaring dat zelfs in de laatste momenten van een echt mensenleven we nood hebben aan een zekere opluchting. En dat gebeurt aan de hand van grappen, dikwijls heel flauwe, ja. Het heeft iets teders.”

Hoe bereidde je je voor op de rol?
“We hebben een tiental dagen gerepeteerd, maar voordien was ik al enkele maanden eerder begonnen met dieet en sport. Van zoetjesaan tot spartaans. Wel onder medische begeleiding allemaal. We hebben ook tijd gemaakt – dat was een intense periode – om te praten met mensen die aan MS lijden. Ze hebben mij veel geleerd, niet alleen over de fysieke aftakeling, maar ook over hun mentale strijd.”

Kan je achter de missie van Mario Verstraete staan?
“Zeer zeker. Nu is het geen missie meer, want euthanasie is toegestaan. Dankzij hem. Maar die keuzevrijheid bestaat wel alleen maar in de Benelux en nergens elders in de wereld. Dus elders is er nog een strijd te voeren. Dat is wel de verdienste van Mario. Hij wist ook de media te bespelen. Ik denk dat ijdelheid hem niet vreemd was. In zekere zin zette hij zijn eigen overlijden wel wat in de etalage. Het is knap en wrang tegelijk. Maar de moeizame strijd om te mógen sterven moest gewonnen worden. Hij wilde dat iedereen een keuze zou kunnen maken, net zoals hij zelf had gekozen geestelijk niet verder af te takelen. Hij heeft die strijd gevoerd met open vizier.” 

 Ben je uitgekomen waar je wilde uitkomen nu je je demonen hebt geconfronteerd?
“Ja en nee. Het leven is toch wel iets anders dan fictie. Zelfs in zware scènes waarvoor ik me had voorbereid op moeilijke momenten, moet je gewoonweg spelen. Maar het heeft wel mijn verwerkingsproces versneld. Zeker op momenten toen ik fysiek verzwakt was, begon ik mij af te vragen waarom ik dit allemaal aan het doen was. Ik was twintig kilo kwijt en moest mijn energie doseren. Daardoor was ik ook kwetsbaar geworden. Ik besefte vooral in welke luxe ik tot dan toe had geleefd. De dood van mijn moeder was de eerste grote klap geweest die ik in mijn leven had moeten incasseren. Ik zocht al eens graag het risico op, omdat ik me absoluut veilig wist. Wat kon mij overkomen? Ik deed spannende dingen nooit met een nu-of-nooitgevoel. Dat gevoel heb ik nu wel meer: de klok tikt.”

Heeft het je veranderd?
“Er komen vragen op je af. ‘Waarom doe ik wat ik doe?’ ‘Voor wie doe ik het?’ Ik maak onbewust lijstjes die ik afgewerkt wil zien, want het leven is te grillig en te arbitrair. Maar ik wil wel zelf keuzes maken. Anders ze me anders zouden ontglippen of omdat keuzes in mijn plaats gemaakt zouden worden. Ik heb dus een grotere gretigheid naar het nú doen. Zeker ten opzichte van mensen. Ik ben minder terughoudend geworden. Ik zal sneller zeggen of laten voelen dat ik iemand graag heb of ik zal sneller contact zoeken.”

¨       Lees het interview met Nic Balthazar.

¨       Lees de Proust’s poll met Koen De Graeve.

¨       Weliswaar deelt 100 gratis duotickets uit! Wie op 8 februari 2012 mailt naar totaltijd@weliswaar.be met een antwoord op de volgende vraag én zijn postadres vermeldt, maakt kans op een duoticket. Waarvoor staat MS, de ziekte waaraan Mario Verstraete leed?

 

 

 

 

 

 

 

 

Geschreven door Nico Krols | Foto Stephan Vanfleteren op 03/02/12 in de categorie Cultuur